Η σύλληψη Μαδούρο και οι αμερικανικές επιθέσεις, πέραν από το επίσημο ένταλμα που εκδόθηκε από τις ΗΠΑ για όπλα και ναρκωτικά, φαίνεται πως συνδέονται και μια ένα τεράστιο γεωπολιτικό και ενεργειακό παιχνίδι, το οποίο ξετυλίγεται σταδιακά τα τελευταία χρόνια.

Άλλωστε, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αποκάλυψε σε συνέντευξή του την ώρα που ο Μαδούρο και η σύζυγό του μεταφέρονταν προς τη Νέα Υόρκη, πως οι ΗΠΑ θα εμπλακούν «πολύ ενεργά» στη βιομηχανία πετρελαίου της Βενεζουέλας.

1

Η έκθεση για το πετρέλαιο της Βενεζουέλας

Άκρως χαρακτηριστική είναι η μελέτη της Αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών για τη Βενεζουέλα, η οποία αν και έχει συνταχθεί πριν από ενάμιση χρόνο, ερμηνεύει στην πράξη τα όσα διαδραματίζονται στη χώρα της Λατινικής Αμερικής. Μάλιστα, update της μελέτης αναμένεται να δημοσιευθεί σε ένα μήνα από τώρα, τον Φεβρουάριο του 2026, την οποία ενδέχεται να έχει λάβει ήδη και ο Ντόναλντ Τραμπ, με τα στοιχεία που περιλαμβάνει να είναι άκρως αποκαλυπτικά για το Καράκας και την περίοδο διακυβέρνησης Μαδούρο.

Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός πως οι επιθέσεις δεν επηρέασαν τις πετρελαϊκές υποδομές της Βενεζουέλας, οι οποίες συνεχίζουν να λειτουργούν κανονικά, με τα χτυπήματα να πραγματοποιούνται σχεδόν 300 χιλιόμετρα μακριά από τον τερματικό σταθμό Puerto José, ο οποίος πριν από την πλήρη επιβολή των κυρώσεων το 2019, διαχειριζόταν περίπου το 90% των εξαγωγών αργού πετρελαίου της Βενεζουέλας.

Από την άνοδο στην πτώση

Η Βενεζουέλα από πρωτοστάτης στην πετρελαϊκή βιομηχανία στις αρχές του 20ου αιώνα έχει βρεθεί αντιμέτωπη με μια τεράστια οικονομική κρίση, αλλά και καθίζηση της παραγωγής πετρελαίου, ενώ την ίδια ώρα το «βαρύ» πετρέλαιο της Βενεζουέλας απαιτεί εξειδικευμένες πρακτικές διύλισης που διαθέτουν μόνο διεθνείς πετρελαϊκοί κολοσσοί, οι οποίοι έχουν αποσυρθεί από τη χώρα λόγω των πολυετών κυρώσεων από τις ΗΠΑ.

Το κόστος για την ανοικοδόμηση της ενεργειακής βιομηχανίας της Βενεζουέλας είναι τεράστιο, τη στιγμή που το ΔΝΤ εκτιμά πως το χρέος της χώρας θα ανέλθει το 2025 ακόμα και στο 200% της ΑΕΠ.

Η PDVSA εκτιμά ότι μόνο η αναβάθμιση των αγωγών θα απαιτούσε περίπου 8 δισεκατομμύρια δολάρια για να επανέλθει η παραγωγή στα επίπεδα των τελών της δεκαετίας του 1990. Αν και η κρατική εταιρεία της Βενεζουέλας δεν αναφέρει πλέον διαρροές, ο επικεφαλής της Ομοσπονδίας Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου της χώρας έχει εκτιμήσει, σύμφωνα με τη μελέτη της Αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών ότι οι διαρροές συμβαίνουν σχεδόν καθημερινά σε ορισμένες πολιτείες.

Τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο

Ένα – ίσως – άγνωστο στοιχείο για τους περισσότερους είναι πως παρά τη μείωση της παραγωγής, η Βενεζουέλα συνεχίζει να διαθέτει τα περισσότερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, υψηλότερα και από τις αραβικές χώρες. Τα στοιχεία αναφέρουν πως το 2023 διέθετε 303,2 δις βαρέλια αποτελώντας το 17% των παγκόσμιων αποθεμάτων. Παρά τα σημαντικά αυτά αποθέματα, η Βενεζουέλα παρήγαγε μόλις 0,8% της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου το 2023.

Μετά τη Βενεζουέλα σε επίπεδο αποθεμάτων:

·         Η Σαουδική Αραβία διαθέτει 267,2 δις βαρέλια

·         Το Ιράν 208,6 δις βαρέλια

·         Το Ιράκ 145 δις βαρέλια

·         Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα 113 δις βαρέλια

·         Η Ρωσία 80 δις βαρέλια και

·         Οι ΗΠΑ 45 δις βαρέλια

Εξίσου άγνωστο στοιχείο αποτελεί το γεγονός πως η Βενεζουέλα διαθέτει απόθεμα 195 τρις κυβικών μέτρων φυσικού αερίου, που αποτελεί το 73% των αποθεμάτων της Λατινικής Αμερικής.

Ξεπληρώνει τα χρέη προς τις ΗΠΑ με πετρέλαιο

Παρά τα τεράστια αποθέματα, η χώρα βρίσκεται σε κατάσταση αθέτησης πληρωμών από τα τέλη του 2017, όταν δεν πραγματοποίησε πληρωμές σε διεθνή ομόλογα που εκδόθηκαν από την κυβέρνηση και την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία PDVSA. Κύρια αιτία αυτής της κατάστασης αποτέλεσαν οι κυρώσεις που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες την τελευταία 10ετία, σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί ο οικονομικός αποκλεισμός της κυβέρνησης Μαδούρο.

Η Βενεζουέλα έχει περίπου 60 δισεκατομμύρια δολάρια σε ανεξόφλητα ομόλογα, ενώ το συνολικό εξωτερικό χρέος, συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων PDVSA, των διμερών δανείων και των διαιτητικών αποφάσεων, ανέρχεται σε περίπου 150-170 δισεκατομμύρια δολάρια, ανάλογα με τον τρόπο υπολογισμού των δεδουλευμένων τόκων και των δικαστικών αποφάσεων.

Πριν από μόλις 2,5 μήνες, δικαστής της Νέας Υόρκης αποφάσισε πως η κρατική εταιρεία πετρελαίου της Βενεζουέλας PDVSA πρέπει να καταβάλει 2,86 δισεκατομμύρια δολάρια στους ομολογιούχους, λόγω αθέτησης πληρωμών, με τα συγκεκριμένα ομόλογα να είναι εξασφαλισμένα με μετοχές της Citgo, του βραχίονα διύλισης της PDVSA με έδρα το Χιούστον.

Chevron: Η μοναδική αμερικανική ενεργειακή εταιρεία στη Βενεζουέλα

«Κλειδί» όμως, αποτελεί μια και μόνο εταιρεία που συνεχίζει να δραστηριοποιείται στη Βενεζουέλα. Πρόκειται για τον αμερικανικό κολοσσό Chevron που συνεργάζεται με την κρατική εταιρεία της χώρας. Μια αλλαγή του καθεστώτος Μαδούρο, θα οδηγούσε τη Chevron και τις ΗΠΑ σε πλεονεκτική θέση, καθώς η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία Petróleos de Venezuela SA (PDVSA) έχει οφειλές εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τον Νοέμβριο του 2022, το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ χορήγησε στην Chevron προσωρινή άδεια που της επιτρέπει να επανεκκινήσει τις δραστηριότητές της στη Βενεζουέλα στα τέσσερα κοινοπρακτικά έργα της με την PDVSA. Στην Chevron δόθηκε άδεια να παράγει και να εξάγει πετρέλαιο ή προϊόντα πετρελαίου στη Βενεζουέλα μέσω αυτών των κοινοπραξιών.

Η άδεια, ωστόσο, χαρακτηρίζεται ως προσωρινή και επιτρέπει στην Chevron να πωλεί και να εξάγει πετρέλαιο από τις κοινοπραξίες προς τις ΗΠΑ για την αποπληρωμή των χρεών της Βενεζουέλας προς την εταιρεία, ωστόσο δεν επιτρέπει στην Chevron να καταβάλλει φόρους, δικαιώματα εκμετάλλευσης ή μερίσματα προς την PDVSA. Με άλλα λόγια, το κράτος της Βενεζουέλας δεν έχει κέρδη από το πετρέλαιο που εκμεταλλεύεται ο αμερικανικός κολοσσός.

Οι κυρώσεις των ΗΠΑ

Από το 2005, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιβάλει κυρώσεις σε ιδιώτες και επιχειρήσεις της Βενεζουέλας για εγκληματικές και διεφθαρμένες συμπεριφορές.

Το μεγάλο «χτύπημα» στο Καράκας δόθηκε το 2017 με την επιβολή κυρώσεων και τον Ιανουάριο του 2019 οι ΗΠΑ σταμάτησαν τις εισαγωγές αργού πετρελαίου από τη Βενεζουέλα, μετά την επιβολή κυρώσεων στην κρατική πετρελαϊκή εταιρεία Petróleos de Venezuela SA (PDVSA).

Τον Νοέμβριο του 2022, το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ χορήγησε στην Chevron εξαιρέσεις για να επανεκκινήσει τις εξαγωγές αργού πετρελαίου από τις κοινοπραξίες της στη Βενεζουέλα προς τα διυλιστήρια της Ακτής του Κόλπου των ΗΠΑ, οι οποίες επανήλθαν τον Ιανουάριο του 2023.

Επιπλέον, τον Ιανουάριο του 2023 το OFAC χορήγησε στο Τρινιντάντ και Τομπάγκο άδεια διάρκειας δύο ετών για συνεργασία με την PDVSA στην ανάπτυξη ενός υπεράκτιου κοιτάσματος φυσικού αερίου. Τον Οκτώβριο του 2023, το OFAC τροποποίησε την άδεια ώστε να επιτρέπονται πληρωμές σε μετρητά για το φυσικό αέριο.

Τον Οκτώβριο του 2023, το OFAC εξέδωσε άδειες που χαλάρωναν ορισμένες κυρώσεις κατά της Βενεζουέλας μέχρι τον Απρίλιο του 2024, σε αντάλλαγμα για διαβεβαιώσεις ότι η κυβέρνηση της Βενεζουέλας θα επέτρεπε σε αντιπολιτευόμενους υποψηφίους να συμμετάσχουν στις εκλογές.

Οι χαλαρωμένες περιοριστικές ρυθμίσεις επιτρέπουν:

·         την πώληση του αργού πετρελαίου της Βενεζουέλας στις ΗΠΑ,

·         τις πληρωμές προς την PDVSA, και

·         τις επενδύσεις σε νέα έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

Επιπλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες αφαίρεσαν περιορισμούς στη δευτερογενή διαπραγμάτευση ορισμένων ομολόγων της Βενεζουέλας, καθώς και του χρέους και των μετοχών της PDVSA.

Το πρόβλημα

Το μεγαλύτερο μέρος των αποθεμάτων της αποτελείται από εξαιρετικά βαρύ αργό πετρέλαιο από τη Ζώνη του Ορινόκο. Η εξόρυξη αυτού του τύπου αργού απαιτεί υψηλή τεχνική εξειδίκευση, την οποία διαθέτουν διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες, αλλά η συμμετοχή τους έχει περιοριστεί λόγω διεθνών κυρώσεων. Επιπλέον, οι δημοσιονομικοί περιορισμοί της κρατικής PDVSA, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού και οι περιορισμένες άμεσες ξένες επενδύσεις έχουν δυσχεράνει την ανάπτυξη του πετρελαίου και του φυσικού αερίου στη χώρα.

Η PDVSA κατέχει και λειτουργεί τα πέντε διυλιστήρια της Βενεζουέλας, με συνολική ονομαστική δυναμικότητα 1,46 εκατ. βαρελιών ανα μέρα το 2022. Η απόλυση περίπου 20.000 εξειδικευμένων εργαζομένων στις αρχές της δεκαετίας του 2000, σε συνδυασμό με την τάση πρόσληψης με βάση πολιτικά κριτήρια (και πίστης) αντί τεχνικής ικανότητας, επηρέασε καθοριστικά τις λειτουργίες. Το εξαιρετικά βαρύ αργό της χώρας πρέπει να επεξεργάζεται σε ειδικά διυλιστήρια, καθιστώντας την ανάπτυξη οικονομικά, περιβαλλοντικά και τεχνολογικά δαπανηρή.

Γηρασμένο δίκτυο αγωγών άνω του μισού αιώνα

Μέχρι το 2023, η Βενεζουέλα διέθετε 25 λειτουργικούς αγωγούς με συνολική δυναμικότητα 8.969.985 βαρελιών ισοδύναμου πετρελαίου ανά ημέρα και μήκος 2.139 μιλίων. Η χώρα βασίζεται σε γηρασμένο δίκτυο αγωγών, με πολλούς πάνω από 50 ετών. Αυτή η παλαιωμένη υποδομή αποτελεί πρόκληση, ειδικά, λόγω του εξαιρετικά βαρέως αργού.

Η κρατική εταιρεία πετρελαίου της Βενεζουέλας κατέχει και λειτουργεί τα πέντε διυλιστήρια της χώρας, με συνολική ονομαστική δυναμικότητα 1,46 εκατ. b/d το 2022. Η απόλυση περίπου 20.000 εξειδικευμένων εργαζομένων στις αρχές της δεκαετίας του 2000, σε συνδυασμό με την τάση πρόσληψης βάσει πολιτικής πίστης αντί τεχνικής ικανότητας, συνεχίζει να επηρεάζει τις λειτουργίες.

Τα διυλιστήρια Cardon και Amuay, μέρος του Κέντρου Διύλισης Paraguana, είναι από τα μεγαλύτερα στον κόσμο, αλλά λειτουργούν σε μικρό μέρος της δυναμικότητάς τους την τελευταία δεκαετία λόγω έλλειψης συντήρησης. Μετά το κλείσιμο δύο μονάδων από πυρκαγιά και έλλειψη πρώτων υλών, το σύμπλεγμα επεξεργαζόταν μόλις το 10% της δυναμικότητας του τον Οκτώβριο του 2023, προκαλώντας έλλειψη βενζίνης και ντίζελ στην εγχώρια αγορά.

Από την κρατικοποίηση στην καθίζηση της παραγωγής πετρελαίου

Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Κάρλος Αντρές Πέρεζ, του οποίου το οικονομικό σχέδιο, “La Gran Venezuela”, προέβλεπε την εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας, η Βενεζουέλα εθνικοποίησε επίσημα την πετρελαϊκή της βιομηχανία την 1η Ιανουαρίου 1976 στην τοποθεσία της πετρελαιοπηγής Zumaque.

Όταν η χώρα εθνικοποίησε τη βιομηχανία πετρελαίου τη δεκαετία του 1970, ιδρύθηκε η Petróleos de Venezuela S.A. ή PDVSA. Η κυβέρνηση έδωσε στην εταιρεία σημαντική αυτονομία μέχρι τη δεκαετία του 1990, οπότε και ανέλαβε άμεσο έλεγχο. Με την επιβολή φόρου 40%-45% στην PDVSA, το κράτος χρησιμοποίησε την εταιρεία ως πηγή εσόδων για κοινωνικά προγράμματα, ιδιαίτερα υπό τους προέδρους Τσάβες και Μαδούρο. Ο κρατικός έλεγχος της PDVSA μείωσε τις επενδύσεις των κερδών, συμβάλλοντας στη μείωση της παραγωγής πετρελαίου την τελευταία δεκαετία.

Το 2023, η Βενεζουέλα παρήγαγε 742.000 βαρέλια ανά ημέρα (b/d) αργού πετρελαίου, σημειώνοντας μείωση 70% σε σχέση με τα επίπεδα του 2013, όταν ξεπερνούσε τα 2,6 – 2,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Παρ’ όλα αυτά, για πρώτη φορά σε μια δεκαετία, η παραγωγή αυξήθηκε κατά 13% το 2021 και 18% το 2022. Η αύξηση οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, όπως:

·         Η βοήθεια του Ιράν με αποστολές διαλυτών που απαιτούνται για τη μεταφορά και επεξεργασία του εξαιρετικά βαρέος αργού πετρελαίου,

·         Η τεχνική υποστήριξη από την China National Petroleum Corporation (CNPC) σε συγκεκριμένα κοιτάσματα, και

·         Η μερική επιστροφή τοπικών παρόχων υπηρεσιών, μετά την αποπληρωμή μέρους του χρέους της PDVSA, που επέτρεψε την επανέναρξη ορισμένων εργασιών συντήρησης και αύξηση της παραγωγής.

Η έλλειψη συντήρησης και οι συμφωνίες Μαδούρο

Τα διυλιστήρια Cardon και Amuay, μέρος του Κέντρου Διύλισης Paraguana, είναι από τα μεγαλύτερα στον κόσμο, αλλά λειτουργούν σε μικρό μέρος της δυναμικότητάς τους την τελευταία δεκαετία λόγω έλλειψης συντήρησης. Μετά το κλείσιμο δύο μονάδων από πυρκαγιά και έλλειψη πρώτων υλών, το σύμπλεγμα επεξεργαζόταν μόλις το 10% της δυναμικότητας του τον Οκτώβριο του 2023, προκαλώντας έλλειψη βενζίνης και ντίζελ στην εγχώρια αγορά.

Τον Οκτώβριο του 2023, το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο του Delaware ξεκίνησε διαδικασία πώλησης τριών διυλιστηρίων της Citgo, θυγατρικής της PDVSA στις ΗΠΑ, που αντιπροσωπεύουν περίπου 5% της δυναμικότητας διύλισης των ΗΠΑ. Τα διυλιστήρια της Citgo έχουν υψηλή ικανότητα κωκικοποίησης και μπορούν να επεξεργαστούν σχετικά βαριά αργά πετρελαία. Ωστόσο, από το 2019 επεξεργάζονται αργό πετρέλαιο από άλλες χώρες, κυρίως Κολομβία και Καναδά. Η πώληση έρχεται μετά την απόφαση του OFAC να χαλαρώσει προσωρινά τις περισσότερες κυρώσεις ενέργειας για τη χώρα στο πλαίσιο συμφωνίας για τις εκλογές. Ο Πρόεδρος Maduro και η αντιπολίτευση αντιτίθενται στη δημοπρασία. Η Βενεζουέλα έκανε έφεση, η οποία απορρίφθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ τον Ιανουάριο του 2024. Η τελική απόφαση για τους νικητές αναμένεται τους επόμενους μήνες, μετά από έγκριση του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ.

Η μειωμένη παραγωγή αργού πετρελαίου και η περιορισμένη λειτουργική δυναμικότητα των διυλιστηρίων της PDVSA προκάλεσαν ευρείες ελλείψεις βενζίνης, ντίζελ και άλλων προϊόντων πετρελαίου στην εγχώρια αγορά. Η χώρα συνεργάστηκε με το Ιράν για την προμήθεια καυσίμων, υλικών διύλισης, ανταλλακτικών και τεχνικών για την επανεκκίνηση των διυλιστηρίων. Η Κίνα επίσης έδωσε «χείρα βοηθείας» με καταλύτες και ανταλλακτικά.

Οι περιοριστικές οικονομικές πολιτικές της Βενεζουέλας έχουν οδηγήσει σε μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ με προσαρμογή στον πληθωρισμό, γεγονός που έχει επιφέρει μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Η Βενεζουέλα διαθέτει ικανότητα διύλισης για να καλύψει τη εγχώρια ζήτηση, αλλά τα διυλιστήρια της χώρας βρίσκονται σε κακή κατάσταση.

Ο κατεστραμμένος καθετοποιημένος τομέας, τα χρόνια αποεπενδύσεων και η κακή συντήρηση έχουν οδηγήσει σε σοβαρή έλλειψη καυσίμων μεταφοράς στη Βενεζουέλα. Εξαιτίας των κυρώσεων των ΗΠΑ, οι δυνατότητες εισαγωγής επεξεργασμένων καυσίμων ήταν περιορισμένες, περιορίζοντας τη διαθεσιμότητα καυσίμων για κατανάλωση. Ωστόσο, από το 2020, οι εισαγωγές πετρελαίου από το Ιράν μείωσαν τις ελλείψεις βενζίνης. Από το τέλος του 2022, η PDVSA συνεργάζεται με το Ιράν για επισκευές και συντήρηση στα κρατικά διυλιστήρια.

Η Βενεζουέλα βασιζόταν κυρίως σε συμφωνίες ανταλλαγής αργού για βενζίνη με διεθνείς εταιρείες, όπως η Repsol στην Ισπανία και η Rosneft στη Ρωσία. Οι κυρώσεις των ΗΠΑ έχουν περιπλέξει αυτές τις συμφωνίες, ενώ το 2023 ξεκίνησαν ξανά εισαγωγές νάφθας και συμπυκνωμάτων μετά τη χαλάρωση κάποιων κυρώσεων.

Οι χαλαρωμένες περιοριστικές ρυθμίσεις επιτρέπουν:

·         την πώληση του αργού πετρελαίου της Βενεζουέλας στις ΗΠΑ,

·         τις πληρωμές προς την PDVSA, και

·         τις επενδύσεις σε νέα έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

Επιπλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες αφαίρεσαν περιορισμούς στη δευτερογενή διαπραγμάτευση ορισμένων ομολόγων της Βενεζουέλας, καθώς και του χρέους και των μετοχών της PDVSA.

Οι περισσότερες εξαγωγές στην Κίνα

Το Καράκας έχει επίσης διμερείς πιστωτές, κυρίως την Κίνα και τη Ρωσία, οι οποίες χορήγησαν δάνεια τόσο στον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο όσο και στον πρώην πρόεδρο Ούγκο Τσάβες. Άλλωστε, ο Τραμπ παρακολουθούσε τις στενές σχέσεις Καράκας – Πεκίνου.

Το μεγαλύτερο ποσοστό των εξαγωγών πετρελαίου από την Βενεζουέλα καταλήγει στην Κίνα. Σχεδόν 7 στα 10 βαρέλια δηλαδή κατέληγαν στην ασιατική χώρα και μόλις 2 στα 10 στις Ηνωμένες Πολιτείες.

 

Διαβάστε επίσης:

Οι πρώτες φωτογραφίες του Νικολάς Μαδούρο μετά τη σύλληψή του – Με χειροπέδες και μάσκα στα μάτια
Τραμπ: Δεν είμαι ενθουσιασμένος με τον Πούτιν, η Ρωσία σκοτώνει πολλούς ανθρώπους
ΗΠΑ: Η επιχείρηση κατά του Μαδούρο σχεδιαζόταν επί μήνες, πήραν μέρος 150 αεροσκάφη