Μια ενδεχόμενη γενικευμένη κρίση στο Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει ντόμινο εξελίξεων με άμεσο αντίκτυπο στην Τουρκία, προειδοποιεί σε ταχεία ανάλυσή της η Teneo. Σύμφωνα με την εταιρεία στρατηγικών συμβούλων, η Άγκυρα βρίσκεται στην πιο εκτεθειμένη θέση απέναντι σε ένα σενάριο περιφερειακής αποσταθεροποίησης, καθώς οι συνέπειες θα μπορούσαν να εκδηλωθούν ταυτόχρονα σε επίπεδο ασφάλειας, μεταναστευτικών ροών, ενέργειας και οικονομίας.

Η ανησυχία δεν αφορά απλώς μια κρίση σε γειτονικό κράτος. Για την τουρκική ηγεσία, το Ιράν λειτουργεί διαχρονικά ως κρίσιμο γεωστρατηγικό ανάχωμα στα ανατολικά σύνορα της χώρας, περιορίζοντας μεταναστευτικές πιέσεις, ενεργειακές διαταραχές και απειλές ασφαλείας. Ενδεχόμενη σοβαρή αποσταθεροποίηση, επισημαίνεται, θα ανέτρεπε τις ισορροπίες σε ένα ήδη εύθραυστο περιφερειακό περιβάλλον.

1

Μεταναστευτικό: Το πρώτο και άμεσο μέτωπο

Το πιο ορατό ρίσκο συνδέεται με τις πληθυσμιακές μετακινήσεις. Το Ιράν φιλοξενεί επισήμως τουλάχιστον 750.000 Αφγανούς πρόσφυγες, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, ενώ ανεπίσημες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό έως και στα 3,8 εκατομμύρια. Σε περίπτωση κατάρρευσης κρατικών δομών, σημαντικό τμήμα αυτών —μαζί με Ιρανούς πολίτες— θα μπορούσε να κινηθεί προς τα δυτικά.

Για την Άγκυρα, που ήδη διαχειρίζεται υψηλό πληθωρισμό και έντονη κοινωνική κόπωση απέναντι στο μεταναστευτικό, μια νέα μαζική εισροή θα μπορούσε να μετατραπεί σε παράγοντα εσωτερικής πολιτικής και κοινωνικής πίεσης. Στην τουρκική οπτική, το Ιράν αποτελεί το «τελευταίο φίλτρο» πριν από ένα νέο κύμα που θα κατευθυνόταν προς τα τουρκικά σύνορα — και δυνητικά προς την Ευρώπη.

Κουρδικό και κίνδυνος κενού εξουσίας

Πέρα από το μεταναστευτικό, η στρατηγική ανησυχία της Τουρκίας εστιάζει στις κουρδικές περιοχές του δυτικού Ιράν, όπου ζουν περίπου 8 εκατομμύρια άνθρωποι. Ένα σενάριο αποδυνάμωσης της Τεχεράνης θα μπορούσε να δημιουργήσει κενό εξουσίας, επιτρέποντας σε ένοπλες κουρδικές οργανώσεις να ενισχύσουν τον έλεγχό τους κοντά στα σύνορα με την Τουρκία και το Ιράκ.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δράση του Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK), που θεωρείται ιρανικό παρακλάδι του Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (PKK). Παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες εκτόνωσης της έντασης στο εσωτερικό της Τουρκίας, μια νέα γεωπολιτική ρευστότητα στο Ιράν θα μπορούσε, σύμφωνα με την ανάλυση, να ανατρέψει εύθραυστες ισορροπίες και να ανοίξει νέα μέτωπα ασφαλείας.

Δεν είναι τυχαίο ότι, παρά τις επίσημες διαψεύσεις περί άμεσης επέμβασης, πληθαίνουν οι αναφορές για σχέδια έκτακτης ανάγκης, ακόμη και για πιθανή δημιουργία «ζώνης ασφαλείας» εντός ιρανικού εδάφους σε περίπτωση γενικευμένου χάους.

Ενέργεια και οικονομία: Ο διπλός πονοκέφαλος

Η ενεργειακή διάσταση καθιστά την Τουρκία ακόμη πιο ευάλωτη. Το 2025 οι εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου ανήλθαν σε 8,17 δισ. κυβικά μέτρα, γεγονός που καθιστά το Ιράν τον δεύτερο σημαντικότερο προμηθευτή της χώρας μέσω αγωγών μετά τη Ρωσία. Παρά τις κινήσεις διαφοροποίησης των πηγών, η εξάρτηση παραμένει ουσιαστική.

Την ίδια ώρα, κάθε αύξηση κατά 10 δολάρια στην τιμή του πετρελαίου μεταφράζεται σε επιπλέον επιβάρυνση περίπου 2,6 δισ. δολαρίων στο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών και σε περίπου μία ποσοστιαία μονάδα επιπλέον πληθωρισμού. Σε ένα ήδη πιεσμένο μακροοικονομικό περιβάλλον, μια παρατεταμένη περιφερειακή κρίση θα μπορούσε να επιβαρύνει αισθητά την τουρκική οικονομία.

Στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων

Συνολικά, η πιθανή αποσταθεροποίηση του Ιράν συνιστά για την Τουρκία μια σύνθετη απειλή με τέσσερις διαστάσεις: μεταναστευτική, εσωτερικής ασφάλειας, ενεργειακή και καθαρά οικονομική. Η Άγκυρα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημόσια ρητορική περί μη επέμβασης και στην ανάγκη προετοιμασίας για όλα τα σενάρια.

Σε μια Μέση Ανατολή όπου τα σύνορα και οι ισορροπίες παραμένουν ρευστά, η εξέλιξη της ιρανικής κρίσης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης ευρύτερων ανακατατάξεων — με την Τουρκία να βρίσκεται στην πιο εκτεθειμένη θέση απέναντι στις επιπτώσεις.

 

Διαβάστε επίσης 

ΥΠΕΞ: Παρακολουθούμε στενά και με ανησυχία τις εξελίξεις στο Ιράν και την περιοχή της Μέσης Ανατολής

Κρίση στη Μέση Ανατολή: Πόσα πλοία ελληνικών συμφερόντων βρίσκονται σήμερα στην περιοχή των επιχειρήσεων

Οι χώρες του Περσικού Κόλπου κλείνουν τον εναέριο χώρο τους – Μαζικές ακυρώσεις πτήσεων