Ο Αλί Χαμενεΐ, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν που κυριάρχησε στη χώρα για πάνω από τρεις δεκαετίες, σκοτώθηκε το Σάββατο, μετά από αεροπορικές επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ, σύμφωνα με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Ο Χαμενεΐ ήταν 86 ετών.

Ο Τραμπ, σε ανάρτηση στα social media, χαρακτήρισε τον θάνατό του ως «δικαιοσύνη για τον λαό του Ιράν και για όλους τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο που σκοτώθηκαν ή βασανίστηκαν από τον Χαμενεΐ και τους συνεργάτες του».

1

Με τον θάνατο του Χαμενεΐ, κλείνει ένα κρίσιμο κεφάλαιο στη σύγχρονη ιστορία του Ιράν, με αβεβαιότητα για το ποιος θα τον διαδεχθεί και ποιο θα είναι το επόμενο πολιτικό σκηνικό στη χώρα.

Από την νεότητα μέχρι την άνοδο στην εξουσία

Γεννημένος στις 17 Ιουλίου 1939 στην πόλη Μαχσάντ, ο Χαμενεΐ μεγάλωσε σε μια οικογένεια θρησκευτικών μελετητών και σε ηλικία 19 ετών εγκαταστάθηκε στη πόλη Κομ, το κέντρο της σιιτικής θεολογίας, όπου σπούδασε υπό τον Αγιουλάχ Χομεϊνί. Έγινε μέλος του υπόγειου κινήματος που στόχευε στην ανατροπή του Σάχη και υπέστη επανειλημμένες φυλακίσεις και βασανιστήρια.

Μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, ανέλαβε ηγετικό ρόλο ως υπεύθυνος για την προσευχή της Παρασκευής στην Τεχεράνη και το 1981 έγινε Πρόεδρος του Ιράν. Το 1989, μετά τον θάνατο του Χομεϊνί, ανέλαβε τον ρόλο του Ανώτατου Ηγέτη, μετά από τροποποίηση του Συντάγματος που απαιτούσε ακαδημαϊκά προσόντα σε επίπεδο Αγιατολάχ.

Εσωτερική πολιτική και καταστολή

Ο Χαμενεΐ επέβαλε σκληρό έλεγχο στο Ιράν, καταστέλλοντας κάθε αντίθεση, ακόμη και από μετριοπαθείς προέδρους και κοινωνικά κινήματα. Από την καταστολή του Πράσινου Κινήματος το 2009 μέχρι τις εξεγέρσεις του 2019 και την μεγάλη κοινωνική αναταραχή του 2022-2026, η διακυβέρνησή του χαρακτηρίστηκε από αυταρχισμό και βίαιη καταστολή. Η στάση του απέναντι στα δικαιώματα των γυναικών και τις ελευθερίες των πολιτών ενίσχυσε την εικόνα ενός αδιάλλακτου ηγέτη.

Εξωτερική πολιτική και στρατιωτική επιρροή

Στην εξωτερική πολιτική, ο Χαμενεΐ καθιέρωσε την Ισλαμική Τζιχάντ ως κεντρικό στοιχείο της ιρανικής ιδεολογίας, μετατρέποντάς την σε βάση για την στρατιωτική και πολιτική στρατηγική του καθεστώτος. Υπό την καθοδήγησή του, το Σώμα των Ισλαμικών Επαναστατικών Φρουρών (IRGC) ενίσχυσε τη στρατιωτική ισχύ του Ιράν και δημιούργησε εκτεταμένα δίκτυα από proxies σε Λίβανο, Παλαιστίνη, Συρία, Ιράκ και Υεμένη. Μέσω αυτών, το Ιράν επέβαλε σημαντική επιρροή στην περιοχή, αντιμετωπίζοντας άμεσα ή έμμεσα τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου.

Σχέσεις με ΗΠΑ και Ισραήλ

Ο Χαμενεΐ ήταν ο κύριος αντίπαλος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, εμμένοντας στη μη αναγνώριση του Ισραήλ και στη συνέχιση του πυρηνικού προγράμματος. Παρά τη συμφωνία του 2015 που περιόριζε τις πυρηνικές δραστηριότητες, η απόσυρση των ΗΠΑ το 2018 υπό τον Τραμπ ανέτρεψε τα όποια κέρδη. Οι συνεχείς επιθέσεις του Ιράν κατά ισραηλινών και αμερικανικών στόχων, καθώς και οι αντίποινες, κατέστησαν την περιοχή μια διαρκή εστία σύγκρουσης.

Κοινωνικές εξεγέρσεις και αντιδράσεις

Η τελευταία μεγάλη εξέγερση το 2026 ξεκίνησε λόγω της οικονομικής κρίσης και της απαξίωσης του εθνικού νομίσματος, ενώ ακολούθησαν διαδηλώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το τέλος της θεοκρατικής κυριαρχίας. Οι δυνάμεις ασφαλείας καταδίωξαν με βιαιότητα τους διαδηλωτές, επιβεβαιώνοντας την αδιαλλαξία του Χαμενεΐ.