ΕΕ: Αλλάζει μοντέλο στις κοινές αγορές ενέργειας με «market operator» – Το σχέδιο φον ντερ Λάιεν για την ενεργειακή κρίση

Σε αναβάθμιση του ευρωπαϊκού μηχανισμού κοινών αγορών ενέργειας προσανατολίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπη με τη δεύτερη μεγάλη ενεργειακή κρίση μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε την Τρίτη ότι επιδιώκει να περάσει στο «επόμενο επίπεδο» το σύστημα κοινών προμηθειών που δημιουργήθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, με στόχο τότε τη συγκέντρωση της ευρωπαϊκής ζήτησης για φυσικό αέριο και τη μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία.

Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι η Κομισιόν σχεδιάζει πλέον να αναθέσει σε διαχειριστή της αγοράς (market operator) την πραγματοποίηση κοινών προμηθειών για λογαριασμό των ενδιαφερόμενων ευρωπαϊκών αγοραστών.

Παράλληλα, το νέο σχήμα δεν θα περιορίζεται αποκλειστικά στο φυσικό αέριο, αλλά σχεδιάζεται να επεκταθεί και σε άλλες πηγές ενέργειας.

Από το «matchmaking» στις κοινές προμήθειες

Το υφιστάμενο ευρωπαϊκό μοντέλο δημιουργήθηκε με στόχο να συγκεντρώνει τη ζήτηση από αγοραστές σε ολόκληρη την ΕΕ και να τη συνδέει με προσφορές από δυνητικούς προμηθευτές.

Η λογική ήταν ότι η μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύς της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς θα μπορούσε να συμβάλει στη συγκράτηση των τιμών και ταυτόχρονα στη διαφοροποίηση των προμηθειών φυσικού αερίου μακριά από τη Ρωσία.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού ως προς τις τελικές συμφωνίες που υπογράφηκαν έχει αμφισβητηθεί. Μεγάλοι αγοραστές συνέχισαν να προτιμούν τις υφιστάμενες μεθόδους τους και τις διμερείς συμφωνίες προμήθειας.

Το νέο σχέδιο επιχειρεί να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, μετατρέποντας τον μηχανισμό από πλατφόρμα αντιστοίχισης προσφοράς και ζήτησης σε πιο ενεργό εργαλείο κοινών αγορών.

«Θέλουμε να περάσουμε από την απλή αντιστοίχιση στη συγκέντρωση της ζήτησης και να αναθέσουμε σε έναν market operator την κοινή προμήθεια», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει στην ανθεκτικότητά της.

Ανοιχτό ποιος θα αναλάβει τον ρόλο

Η πρόεδρος της Κομισιόν δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο θα επιλεγεί ο διαχειριστής της αγοράς, ούτε προσδιόρισε επακριβώς τις αρμοδιότητες που θα αναλάβει.

Ανοιχτό παραμένει επομένως το πώς θα λειτουργεί στην πράξη το νέο μοντέλο, ποια ενεργειακά προϊόντα θα περιλαμβάνει πέραν του φυσικού αερίου και σε ποιο βαθμό οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα συμμετέχουν στις κοινές προμήθειες.

Η κατεύθυνση, πάντως, δείχνει ότι οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να αξιοποιήσουν περισσότερο το μέγεθος της ενιαίας αγοράς ώστε να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική δύναμη της Ευρώπης απέναντι στους διεθνείς προμηθευτές.

Περιορισμένες οι άμεσες επιλογές για τις τιμές

Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν έχει ήδη καλέσει τα κράτη-μέλη να εξετάσουν μέτρα για τον περιορισμό της ενεργειακής ζήτησης, καθώς οι διαθέσιμες επιλογές για άμεση αποκλιμάκωση των τιμών παραμένουν περιορισμένες.

Η νέα πρόταση της Κομισιόν κινείται επομένως περισσότερο στην κατεύθυνση της ενίσχυσης της κοινής ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής ισχύος και της ανθεκτικότητας του συστήματος προμηθειών.

Η ΕΕ επιχειρεί ουσιαστικά να αξιοποιήσει την εμπειρία από την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά αυτή τη φορά με έναν πιο παρεμβατικό μηχανισμό: συγκέντρωση της ευρωπαϊκής ζήτησης και κοινές προμήθειες μέσω εξειδικευμένου διαχειριστή της αγοράς, με το μοντέλο να επεκτείνεται πέρα από το φυσικό αέριο.

Ξεκινά ο διάλογος με τα διυλιστήρια

Η πρόεδρος της Κομισιόν ανακοίνωσε παράλληλα την έναρξη στρατηγικού διαλόγου για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια, με στόχο τη μείωση του κόστους. Όπως πρόσθεσε, τους επόμενους μήνες οι Βρυξέλλες αναμένεται να παρουσιάσουν μέτρα για την αύξηση του μεριδίου του ηλεκτρισμού στη συνολική ενεργειακή ζήτηση.

«Όλοι αισθανόμαστε αυτό το αυξημένο κόστος. Οι επιχειρήσεις δέχονται ισχυρές πιέσεις. Οι πολίτες δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους. Και η κατάσταση αυτή ενδέχεται να επιδεινωθεί καθώς οδεύουμε προς τον χειμώνα. Επομένως, πρέπει να δράσουμε τώρα» ανέφερε χαρακτηριστικά η φον ντερ Λάιεν.

Η κρατική βοήθεια για την υποστήριξη των νοικοκυριών με τους λογαριασμούς ενέργειας πρέπει να στοχεύει σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, επισήμανε η Ευρωπαία αξιωματούχος.

«Η αντιμετώπιση του υψηλού κόστους ενέργειας αποτελεί προτεραιότητά μας. Για την προστασία όσων έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Για την αντιμετώπιση διαρθρωτικών προβλημάτων. Και για να διασφαλίσουμε ότι θα βγούμε από αυτή την κρίση ισχυρότεροι απ’ ό,τι μπήκαμε».

Στους εξαγωγείς μεθανίου θα δοθεί παράταση ενός έτους για να προετοιμαστούν ενόψει του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το μεθάνιο, πρόσθεσε. «Θα παρέχουμε ευελιξία στους εξαγωγείς για ένα ακόμη έτος όσον αφορά το μεθάνιο», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν.