«Κωδικός» πανώλη στη Ρωσία: Τι είναι, ποιους απειλεί, εξηγεί στο Mononews ο καθηγητής Α. Γκίκας

Η πανώλη (πανούκλα) προκαλεί φόβο ακόμη και ως λέξη. Δικαίως, αν σκεφτεί κανείς ότι η νόσος έχει προκαλέσει τρεις μεγάλες πανδημίες στην ανθρώπινη ιστορία.

Όμως, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει στο Mononews ο ομότιμος καθηγητής Λοιμώξεων στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Δρ. Αχιλλέας Γκίκας, «η πανώλη του σήμερα είναι πολύ διαφορετική από εκείνη του Μεσαίωνα. Γνωρίζουμε το μικρόβιο, τον τρόπο μετάδοσης και διαθέτουμε αποτελεσματικά αντιβιοτικά».

Πανώλη: Το μικρόβιο και η φύση της νόσου

Όπως μας εξηγεί ο καθηγητής, η πανώλη προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis, ένα μικρόβιο που ζει κυρίως σε άγρια τρωκτικά, όπως είναι οι αρουραίοι και οι σκίουροι, καθώς και στους ψύλλους που τα παρασιτούν.

Πρόκειται, επομένως, για ανθρωποζωονόσο, δηλαδή για νόσο που μεταδίδεται από τα ζώα στον άνθρωπο.

Όπως αναφέρει ο κ. Γκίκας, ο φυσικός κύκλος της νόσου ακολουθεί τη διαδρομή τρωκτικό προς ψύλλο και έπειτα πάλι σε τρωκτικό, ενώ ο άνθρωπος μολύνεται κυρίως, όταν τσιμπηθεί από μολυσμένο ψύλλο.

Το βακτήριο εισέρχεται από το δέρμα στο σημείο του δήγματος και μέσω των λεμφικών αγγείων μεταφέρεται στον πλησιέστερο λεμφαδένα – στους βουβώνες ή στη μασχάλη – όπου πολλαπλασιάζεται.

«Ο λεμφαδένας διογκώνεται και γίνεται εξαιρετικά επώδυνος, δημιουργώντας τον γνωστό «βουβώνα», ο οποίος συχνά σκουραίνει και γίνεται μαύρος, λόγω της νέκρωσης των ιστών.

Άλλος τρόπος μετάδοσης είναι η άμεση επαφή με αίμα ή ιστούς μολυσμένου ζώου, ενώ η βουβωνική πανώλη δεν μεταδίδεται συνήθως από άνθρωπο σε άνθρωπο».

Οι τρεις πανδημίες που σημάδεψαν την ιστορία

Στην ιστορία της ανθρωπότητας, η πανώλη προκάλεσε τρεις τεράστιες υγειονομικές κρίσεις.

Η πρώτη πανδημία, η επονομαζόμενη και Πανώλη του Ιουστινιανού, εμφανίστηκε περίπου το 541 μ.Χ. και επανεμφανιζόταν για σχεδόν δύο αιώνες.

Οι ακριβείς απώλειες δεν είναι γνωστές, αλλά οι ιστορικές εκτιμήσεις μιλούν για δεκάδες εκατομμύρια θανάτους, καθώς εξαπλώθηκε από την ανατολική Μεσόγειο σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Ασίας, πιθανότατα μέσω της μεταφοράς μολυσμένων τρωκτικών και ψύλλων με πλοία, που μετέφεραν σιτηρά.

Η δεύτερη πανδημία άρχισε με τη Μαύρη Πανώλη του 1346-1353, η οποία υπολογίζεται ότι προκάλεσε τουλάχιστον 50 εκατομμύρια θανάτους στην Ευρώπη, δηλαδή περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού της. Οι, δε, συνολικές απώλειες σε Ευρώπη, Ασία και Βόρεια Αφρική ήταν ακόμη μεγαλύτερες.

Η εξάπλωση διευκολύνθηκε από τις εμπορικές οδούς, τα λιμάνια και τις μετακινήσεις ανθρώπων και εμπορευμάτων, λέει ο καθηγητής Λοιμώξεων, καθώς τα πλοία μετέφεραν ακούσια μολυσμένους αρουραίους και τους ψύλλους τους από λιμάνι σε λιμάνι.

Η τρίτη πανδημία ξεκίνησε στη νοτιοδυτική Κίνα στα τέλη του 19ου αιώνα. Το 1894 η πανώλη έφθασε στην Καντόνα και στο Χονγκ Κονγκ και στη συνέχεια, με τα ατμόπλοια, εξαπλώθηκε σε Ασία, Αφρική, Ευρώπη, Αμερική και Ωκεανία, εμφανιζόμενη μέσα σε λίγα χρόνια σε πολλές μεγάλες πόλεις του κόσμου.

Οι μορφές και τα συμπτώματα

«Η συχνότερη μορφή της νόσου σήμερα είναι η βουβωνική πανώλη, με συμπτώματα όπως πυρετός, έντονη κακουχία και επώδυνη διόγκωση λεμφαδένων.

Αν το βακτήριο περάσει στο αίμα, προκαλεί σηψαιμική πανώλη, η οποία προκαλεί αιμορραγίες κάτω από το δέρμα, οδηγώντας σε μαυρισμένα και μελανιασμένα σημάδια, που δίνουν στους ασθενείς μια χαρακτηριστικά “μαύρη” όψη.

Αντίστοιχα, αν προσβάλει τους πνεύμονες, προκαλεί πνευμονική πανώλη.

Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο αφορά κυρίως στην πνευμονική πανώλη, όταν το βακτήριο έχει εγκατασταθεί στους πνεύμονες και ο ασθενής αποβάλλει μολυσμένα αναπνευστικά σταγονίδια με τον βήχα, γεγονός που απαιτεί συνήθως στενή επαφή με συμπτωματικό ασθενή», υπογραμμίζει ο Δρ. Αχιλλέας Γκίκας.

Θεραπεία, θνητότητα, η σημερινή εικόνα

Χωρίς θεραπεία η νόσος μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνη.

Η θνητότητα της μη θεραπευμένης βουβωνικής πανώλης μπορεί να φθάσει το 30–60%, ενώ η πνευμονική και η σηψαιμική μορφή είναι σχεδόν πάντοτε θανατηφόρες, χωρίς έγκαιρη ιατρική παρέμβαση.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει εμφατικά ο κ. Γκίκας, «τα κατάλληλα αντιβιοτικά, όταν χορηγηθούν έγκαιρα (εντός των πρώτων 48 ωρών), μπορούν να σώσουν τη ζωή του ασθενούς».

Σήμερα, τα περισσότερα περιστατικά παγκοσμίως καταγράφονται σε συγκεκριμένες ενδημικές περιοχές, κυρίως στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και στη Μαδαγασκάρη.

Ενδεικτικά, για την περίοδο 2019-2025 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κατέγραψε 3.860 ύποπτα κρούσματα, 2.646 επιβεβαιωμένα και 423 θανάτους. Στις ΗΠΑ διαγιγνώσκονται περίπου 7 περιστατικά τον χρόνο, κυρίως στις νοτιοδυτικές Πολιτείες.

Υπάρχει πρόληψη;

Η πρόληψη βασίζεται στον συστηματικό έλεγχο των ψύλλων και των τρωκτικών, στην αποφυγή επαφής με άρρωστα ή νεκρά ζώα και στην άμεση αναγνώριση και θεραπεία των ασθενών.

Στην περίπτωση της πνευμονικής πανώλης απαιτείται αυστηρή απομόνωση του ασθενούς και στενή παρακολούθηση των επαφών του.

Το πρόσφατο περιστατικό στη Σιβηρία υπενθύμισε με τον πιο ζωντανό τρόπο, ότι το βακτήριο Yersinia pestis εξακολουθεί να υπάρχει.

Εργαζόμενη σε ερευνητικό ινστιτούτο πανώλης στο Ιρκούτσκ πέθανε στις 2 Οκτωβρίου από πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας.

Με την υποψία πανώλης αρχικά τέθηκαν περίπου 200 άτομα υπό προληπτική παρακολούθηση. Ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχει επιβεβαιωθεί κρούσμα πανώλης στο Ιρκούτσκ ούτε έχει διαπιστωθεί δευτερογενής μετάδοση.

Ο ΠΟΥ και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα, εκτιμούν τον κίνδυνο για τον γενικό πληθυσμό ως χαμηλό.

«Η πανώλη, επομένως, δεν είναι μια ξεχασμένη νόσος, αλλά ούτε και η ανεξέλεγκτη «Μαύρη Πανώλη» του Μεσαίωνα. Είναι ένας σπάνιος και υπαρκτός κίνδυνος, που, πλέον, μπορούμε να εντοπίσουμε, να περιορίσουμε και να θεραπεύσουμε», καταλήγει ο ειδικός.

Δείτε επίσης

Διαφάνεια από τη Μόσχα ζητά ο Ρούμπιο μετά τις αναφορές για θάνατο 28χρονης από πνευμονική πανώλη σε ρωσικό εργαστήριο