Βασίλης Δαλακούρας: Η άγνωστη δικαστική μάχη της Dalex Shipping με τρεις ασφαλιστικούς κολοσσούς για πλοίο εγκλωβισμένο στην Ουκρανία

Μια δικαστική διαμάχη με πρωταγωνιστή τον Έλληνα εφοπλιστή Βασίλη Δαλακούρα και αντιδίκους τρεις από τους μεγαλύτερους διεθνείς ασφαλιστικούς ομίλους έφτασε στο Ανώτερο Δικαστήριο του Λονδίνου, με αφορμή ένα πλοίο που εγκλωβίστηκε στην Ουκρανία μετά τη ρωσική εισβολή του Φεβρουαρίου 2022.

Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρέθηκε το φορτηγό πλοίο Ithaca Prospect, το οποίο παρέμεινε ακινητοποιημένο στο ουκρανικό λιμάνι Μικολάιβ, προκαλώντας τεράστια οικονομική επιβάρυνση για την πλοιοκτήτρια εταιρεία και τη διαχειρίστριά του, Dalex Shipping.

Παρότι οι ασφαλιστικές Lloyd’s Insurance Company SA, Markel Insurance SE και Berkshire Hathaway European Insurance DAC είχαν συμφωνήσει να καταβάλουν αποζημίωση 16 εκατ. δολαρίων για την τεκμαρτή απώλεια του πλοίου, η συμφωνία δεν έβαλε τέλος στις μεταξύ τους διαφορές, αφού ακολούθησε σφοδρή δικαστική αντιπαράθεση, αυτή τη φορά για πρόσθετες απαιτήσεις που ξεπερνούσαν συνολικά τα 3,4 εκατ. δολάρια.

Με απόφαση που εκδόθηκε στις 21 Οκτωβρίου 2026, το βρετανικό δικαστήριο δικαίωσε εν μέρει τις δύο ελληνικών συμφερόντων εταιρείες, αναγνωρίζοντας τις πρόσθετες απαιτήσεις για δαπάνες πληρώματος, καυσίμων και μέρος των νομικών εξόδων, χαράσσοντας μια νέα νομολογιακή γραμμή για τις υποχρεώσεις των ασφαλιστικών εταιρειών σε περιπτώσεις πολέμου.

Το πλοίο που παγιδεύτηκε στο ουκρανικό λιμάνι

Το Ithaca Prospect, φορτηγό πλοίο μεταφοράς χύδην φορτίου, ναυπηγημένο το 2009 και με σημαία Παναμά, ανήκε στην Ithaca Prospect LLC και τελούσε υπό τη διαχείριση της Dalex Shipping Company SA., με επικεφαλής τον Βασίλη Δαλακούρα, ο οποίος είχε άμεση εμπλοκή στην υπόθεση, εμφανιζόμενος και ως μάρτυρας στη δικαστική διαδικασία.

Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, το πλοίο βρισκόταν στο λιμάνι Μικολάιβ, μεταφέροντας φορτίο λευκορωσικής ποτάσας. Η έναρξη των εχθροπραξιών και οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα κατέστησαν, προφανώς, αδύνατη την αναχώρησή του.

Η κατάσταση δημιούργησε ένα ιδιαίτερα σύνθετο πρόβλημα για την πλοιοκτήτρια, καθώς το πλοίο δεν είχε υποστεί φυσική καταστροφή, όμως δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τον σκοπό για τον οποίο προοριζόταν, ούτε να απομακρυνθεί από την εμπόλεμη περιοχή. Παράλληλα, εξακολουθούσαν να δημιουργούνται δαπάνες για τη συντήρηση, την ασφάλεια και την επιχειρησιακή του ετοιμότητα.

Η ελληνική πλευρά υποστήριξε ότι έπρεπε να διατηρήσει το πλοίο σε κατάσταση που θα επέτρεπε την ταχεία αναχώρησή του, εφόσον οι συνθήκες το επέτρεπαν. Αυτό σήμαινε διατήρηση προσωπικού, κατανάλωση καυσίμων και πραγματοποίηση πολλών επιπλέον δαπανών, παρά το γεγονός ότι το πλοίο παρέμενε ακινητοποιημένο.

Το ερώτημα που επρόκειτο αργότερα να απασχολήσει το δικαστήριο ήταν κατά πόσον αυτές οι δαπάνες αποτελούσαν αναγκαίες ενέργειες περιορισμού της ασφαλισμένης ζημίας, τις οποίες όφειλαν να καλύψουν οι ασφαλιστικές εταιρείες.

Η αποζημίωση των 16 εκατ. δολαρίων και η συμφωνία που δεν έκλεισε τη διαφορά

Το Ithaca Prospect καλυπτόταν από ασφαλιστήριο πολεμικών κινδύνων, το οποίο είχε συναφθεί τον Νοέμβριο του 2021 και κάλυπτε, μεταξύ άλλων, κινδύνους που συνδέονταν με πόλεμο, κατάληψη, περιορισμό ή κράτηση πλοίου.

Όταν στις 24 Φεβρουαρίου 2023 συμπληρώθηκε ένας χρόνος από τον εγκλωβισμό του πλοίου, με βάση τους όρους της ασφαλιστικής κάλυψης, η παρατεταμένη στέρηση της δυνατότητας ανάκτησης και χρήσης του μπορούσε πλέον να θεμελιώσει αξίωση για τεκμαρτή ολική απώλεια.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερη έννοια του ναυτασφαλιστικού δικαίου, κατά την οποία ένα πλοίο μπορεί να θεωρηθεί ολικά απολεσθέν για ασφαλιστικούς σκοπούς ακόμη και όταν εξακολουθεί να υπάρχει, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που προβλέπει το ασφαλιστήριο και ο νόμος. Έτσι, η πλοιοκτήτρια υπέβαλε σχετικές ειδοποιήσεις εγκατάλειψης του πλοίου προς τους ασφαλιστές, διεκδικώντας αποζημίωση 16 εκατ. δολαρίων.

Τελικά, οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία διακανονισμού, με τις ασφαλιστικές να συμφωνούν να καταβάλουν το ποσό των 16 εκατ. δολαρίων, ενώ προβλέφθηκε και η πώληση του πλοίου σε τρίτο αγοραστή, με το τίμημα να αποδίδεται στους ασφαλιστές.

Ωστόσο, η συμφωνία δεν επέλυσε το σύνολο των οικονομικών εκκρεμοτήτων, αφού στη συμφωνία διακανονισμού που υπέγραψαν οι δύο πλευρές, οι ασφαλιστικές ενέμειναν στη θέση ότι η καταβολή αποζημίωσης για τεκμαρτή ολική απώλεια δεν συνεπαγόταν αυτομάτως την ανάληψη όλων των υποχρεώσεων που συνδέονταν με την ιδιοκτησία του πλοίου.

Κάπως έτσι, γεννήθηκε η αντιδικία που κλήθηκε να επιλύσει το δικαστήριο του Λονδίνου.

Οι πρόσθετες απαιτήσεις και η σύγκρουση με τους ασφαλιστικούς ομίλους

Μετά τον διακανονισμό, η Ithaca Prospect LLC και η Dalex Shipping προσέφυγαν στη βρετανική Δικαιοσύνη, διεκδικώντας δύο βασικές κατηγορίες δαπανών.

Η πρώτη αφορούσε ποσό 1.180.000 δολαρίων, το οποίο είχε δαπανηθεί για τη διατήρηση του πλοίου σε κατάσταση ετοιμότητας αναχώρησης. Η δεύτερη, και οικονομικά μεγαλύτερη, αφορούσε 2.285.000 δολάρια για πρόσθετη ασφαλιστική κάλυψη πολεμικών κινδύνων.

Η ανάγκη για την τελευταία είχε προκύψει ήδη από τις πρώτες ημέρες του πολέμου, όταν η ελληνική πλευρά βρέθηκε αντιμέτωπη με τη διακοπή της υφιστάμενης ασφαλιστικής κάλυψης πολεμικών κινδύνων για την περιοχή και την ανάγκη εξασφάλισης νέας κάλυψης με ιδιαίτερα υψηλό κόστος.

Η πλοιοκτήτρια επιχειρηματολόγησε υπέρ της πρόσθετης ασφάλισης ως μιας συνετής επιχειρηματικής επιλογής, καθώς το πλοίο βρισκόταν σε εμπόλεμη ζώνη και αντιμετώπιζε άμεσους κινδύνους, μεταξύ άλλων από ενδεχόμενα στρατιωτικά πλήγματα.

Το βασικό επιχείρημα, ωστόσο, δεν περιοριζόταν στην αναγκαιότητα της ασφάλισης. Η πλευρά Δαλακούρα υποστήριξε ότι οι ασφαλιστικές, αποδεχόμενες ουσιαστικά την εγκατάλειψη του πλοίου και αποκτώντας το οικονομικό όφελος από την πώλησή του, είχαν αναλάβει αναδρομικά και τις υποχρεώσεις που συνδέονταν με την ιδιοκτησία του.

Συνεπώς, εφόσον οι ασφαλιστικές εισέπραξαν το τίμημα από την πώληση του πλοίου, κατά την ελληνική πλευρά όφειλαν να αναλάβουν και τις σχετικές οικονομικές επιβαρύνσεις από τον χρόνο επέλευσης του ασφαλιστικού κινδύνου.

Οι τρεις ασφαλιστικές αμφισβήτησαν, όπως ήταν αναμενόμενο, αυτή την ερμηνεία, υποστηρίζοντας ότι ουδέποτε αποδέχθηκαν την εγκατάλειψη του πλοίου με τις έννομες συνέπειες που επικαλούνταν η ελληνική πλευρά. Κατά τη δική τους θέση, η συμφωνία διακανονισμού και η διαδικασία πώλησης δεν ισοδυναμούσαν με μεταβίβαση του συνόλου των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της ιδιοκτησίας.

Η απόφαση του Λονδίνου: Μερική δικαίωση για τη Dalex Shipping

Με την πρόσφατη απόφασή του, το ανώτατο δικαστήριο έκανε δεκτό σημαντικό μέρος των απαιτήσεων που συνδέονταν με τη διατήρηση και προστασία του πλοίου, αναγνωρίζοντας δαπάνες άνω των 740 εκατομμυρίων δολαρίων.

Αυτό, όμως, που δεν έκανε δεκτό είναι τα τα πρόσθετα ασφάλιστρα των 2,3 εκατ. δολαρίων, κρίνοντας ότι οι ασφαλιστικές δεν είχαν αποδεχθεί την εγκατάλειψη του πλοίου, ούτε ρητά ούτε με τη συμπεριφορά τους, κατά τρόπο που θα επέφερε τις έννομες συνέπειες τις οποίες επικαλούνταν η ελληνική πλευρά. Το γεγονός ότι οι ασφαλιστές είχαν συμφωνήσει να καταβάλουν αποζημίωση για τεκμαρτή ολική απώλεια και να λάβουν το τίμημα από την πώληση δεν αρκούσε, κατά την κρίση του δικαστηρίου, για να θεωρηθεί ότι είχαν αναλάβει αναδρομικά όλες τις υποχρεώσεις της ιδιοκτησίας.

Η απόφαση διαχώρισε έτσι δύο διαφορετικά ζητήματα που εμφανίζονται ξανά και ξανά σε πολυάριθμες αντιδικίες εφοπλιστών με ασφαλιστικές εταιρείες τόσο λόγω του πολέμου στην Ουκρανία όσο και λόγω του αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η υποχρέωση των ασφαλιστών να αποζημιώσουν την απώλεια του πλοίου και τις δαπάνες περιορισμού της ζημίας και από την άλλη αμφισβητείται η υποχρέωση ανάληψης ευρύτερων οικονομικών υποχρεώσεων που θα μπορούσαν να απορρέουν από αποδοχή της εγκατάλειψής του.

Σε κάθε περίπτωση, η δικαστική απόφαση είναι μια σημαντική -αν και μερική- δικαστική δικαίωση για την πλευρά Δαλακούρα, η οποία αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τις επόμενες δικαστικές διαμάχες που εκκρεμούν μεταξύ πλοιοκτητριών και ασφαλιστικών εταιρειών σε όλο τον κόσμο λόγω των συνεπειών των πολέμων σε Ουκρανία και Ιράν.