Ευφυής γεωργία: Πώς η «Έξυπνη Σπορά» επιχειρεί να θωρακίσει εισόδημα και τοπικές οικονομίες

Σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος, η κλιματική αστάθεια, τα ακραία καιρικά φαινόμενα με τις καταστροφές που επιφέρουν και η ανάγκη διατήρησης ενός βιώσιμου αγροτικού εισοδήματος επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της ανθεκτικότητας του πρωτογενούς τομέα, η τεχνολογία διεκδικεί έναν ολοένα σημαντικότερο ρόλο στο ελληνικό χωράφι.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι πόσα δεδομένα μπορεί να συγκεντρώσει μια ψηφιακή πλατφόρμα. Είναι εάν αυτά τα δεδομένα μπορούν να οδηγήσουν σε καλύτερες αποφάσεις, μεγαλύτερη παραγωγικότητα, αποτελεσματικότερη διαχείριση του κόστους και, τελικά, σε μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια για τον παραγωγό.

Σε αυτή την εξίσωση επιχειρεί να παρέμβει η «Έξυπνη Σπορά», η πλατφόρμα ευφυούς γεωργίας που δημιούργησε η Αθηναϊκή Ζυθοποιία ειδικά για την καλλιέργεια κριθαριού, σε συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Η πρώτη φάση του προγράμματος έχει πλέον ολοκληρωθεί, αφήνοντας ένα πρώτο μετρήσιμο αποτύπωμα: 658 χρήστες και περίπου 30.000 καταγεγραμμένα στρέμματα.

Από τον «Daniel» στην ψηφιακή γεωργία

Η αφετηρία της πρωτοβουλίας βρίσκεται στη Θεσσαλία και στις καταστροφικές συνέπειες της κακοκαιρίας «Daniel», που ανέδειξαν με τον πλέον εμφατικό τρόπο την έκθεση της αγροτικής παραγωγής στα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Από τον Ιούλιο του 2025 και για έναν χρόνο, η «Έξυπνη Σπορά» βρισκόταν σε επιχειρησιακή λειτουργία, με την πρώτη φάση να επικεντρώνεται στην ένταξη, την εκπαίδευση και την εξοικείωση των χρηστών, αρχικά στη Θεσσαλία και στη συνέχεια σε άλλες περιοχές της χώρας.

Στην πράξη, η πλατφόρμα συγκεντρώνει δεδομένα από δορυφόρους, πτήσεις drones, επίγειους αισθητήρες και στοιχεία παραγωγής. Μέσω αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης, τα δεδομένα μετατρέπονται σε πληροφορίες που μπορούν να αξιοποιηθούν για την παρακολούθηση της καλλιέργειας, την πρόβλεψη της παραγωγής και την εκτίμηση της απόδοσης.

Στα διαθέσιμα εργαλεία περιλαμβάνονται ακόμη ο υπολογισμός του αποτυπώματος άνθρακα ανά αγροτεμάχιο και η ενεργειακή και οικονομική ανάλυση διαφορετικών καλλιεργητικών πρακτικών.

Η οικονομική διάσταση είναι σαφής: όσο πληρέστερη εικόνα έχει ένας παραγωγός για την κατάσταση του χωραφιού, τις πρακτικές που εφαρμόζει και το κόστος τους, τόσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα να περιορίσει αστοχίες και να λαμβάνει περισσότερο τεκμηριωμένες αποφάσεις.

Το στοίχημα του 10%

Οι προσδοκίες από την εφαρμογή του μοντέλου είναι μετρήσιμες, χωρίς όμως ακόμη να αποτελούν καταγεγραμμένα αποτελέσματα της πρώτης φάσης.

Με τη σωστή αξιοποίηση της πλατφόρμας, ο στόχος είναι η απόδοση της καλλιέργειας να μπορεί να αυξηθεί κατά τουλάχιστον 10%, χωρίς πρόσθετη περιβαλλοντική επιβάρυνση. Παράλληλα, επιδιώκεται μείωση των εκπομπών CO₂ έως 30%.

Το στοίχημα επομένως είναι διπλό: περισσότερη παραγωγική αποτελεσματικότητα και μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Το στοίχημα είναι μεγάλο και για τον παραγωγό. Η αύξηση της απόδοσης, η καλύτερη εικόνα του κόστους και η έγκαιρη προσαρμογή των καλλιεργητικών πρακτικών στις πραγματικές συνθήκες του χωραφιού μπορούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για μια οικονομικά ανθεκτικότερη βάση για τους παραγωγούς.

Οι 2.000 παραγωγοί και η συμβολαιακή καλλιέργεια

Η «Έξυπνη Σπορά» δεν ξεκινά, πάντως, από μηδενική βάση.

Πατά πάνω στο Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού που υλοποιεί η Αθηναϊκή Ζυθοποιία από το 2008 και μέσω του οποίου συνεργάζεται σήμερα με περίπου 2.000 παραγωγούς σε 19 νομούς. Το 100% των αναγκών της εταιρείας σε κριθάρι για την παραγωγή των προϊόντων της καλύπτεται από Έλληνες συνεργαζόμενους παραγωγούς.

Η συμβολαιακή καλλιέργεια επιδιώκει να περιορίσει ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του αγρότη: την αβεβαιότητα.

Στο πλαίσιο του προγράμματος παρέχονται πιστοποιημένοι σπόροι, με δυνατότητα αγοράς με πίστωση, ενώ η προμήθεια των εγκεκριμένων ποσοτήτων παραγωγής γίνεται με ελάχιστη εγγυημένη τιμή που έχει συμφωνηθεί πριν από τη σπορά, η οποία μπορεί να αναπροσαρμοστεί προς τα πάνω εφόσον η αγορά κινηθεί ανοδικά.

Παράλληλα πραγματοποιούνται επιτόπιοι έλεγχοι και εκπαιδευτικά σεμινάρια, ενώ παρέχεται η δυνατότητα συμμετοχής σε πρόγραμμα πιστοποίησης του προϊόντος ως προϊόντος ορθής, αειφόρου γεωργικής πρακτικής.

Από το εισόδημα του αγρότη στην τοπική οικονομία

Ξεφεύγοντας από τα όρια του αγροτεμαχίου.

Το Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας συνδέεται με το εισόδημα περίπου 2.000 παραγωγών και των οικογενειών τους σε 19 νομούς, αλλά και με τη διατήρηση παραγωγικής δραστηριότητας και απασχόλησης στην ελληνική περιφέρεια. Η Αθηναϊκή Ζυθοποιία προμηθεύτηκε, κατά μέσο όρο, περίπου 50.000 τόνους κριθαριού ετησίως την τελευταία πενταετία.

Το κοινωνικό αποτύπωμα έχει επιχειρηθεί να αποτιμηθεί και οικονομικά. Σύμφωνα με έρευνα κοινωνικής απόδοσης που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2021, ο σχετικός δείκτης για το Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας διαμορφώθηκε στο 2,43:1. Αυτό σημαίνει ότι για κάθε 1 ευρώ που επενδύθηκε στο πρόγραμμα υπολογίστηκε ότι δημιουργήθηκαν 2,43 ευρώ κοινωνικής αξίας.

Μια ελληνική αλυσίδα αξίας

Το ενδιαφέρον της συγκεκριμένης περίπτωσης βρίσκεται και στην αλυσίδα που σχηματίζεται γύρω από μια φαινομενικά απλή πρώτη ύλη: το κριθάρι.

Η διαδρομή ξεκινά από τον παραγωγό και το χωράφι, περνά από την επιστημονική έρευνα και τη συμβολαιακή καλλιέργεια και συνεχίζεται στην εγχώρια βυνοποίηση, μέσω των δύο ιδιόκτητων βυνοποιείων της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας στη Θεσσαλονίκη και την Πάτρα, πριν φτάσει στο τελικό προϊόν.

Σε αυτή την αλυσίδα η τεχνολογία φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής αξίας: όχι αντικαθιστώντας την εμπειρία του παραγωγού, αλλά δίνοντάς του περισσότερα στοιχεία για τις αποφάσεις του.

Η διάχυση της γνώσης αποτελεί, άλλωστε, ήδη μέρος του μοντέλου. Από το 2014 έχουν πραγματοποιηθεί 10 εκπαιδευτικά σεμινάρια με περισσότερους από 500 συνεργαζόμενους παραγωγούς, ενώ η συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών για τη βελτιστοποίηση της καλλιέργειας κριθαριού χρονολογείται από το 2011.

Η επόμενη ημέρα

Με την πρώτη φάση να έχει ολοκληρωθεί, το επόμενο βήμα είναι η σταδιακή διεύρυνση της αξιοποίησης της «Έξυπνης Σποράς» από το δίκτυο των συνεργαζόμενων παραγωγών σε όλη τη χώρα, παράλληλα με συνεχή εκπαίδευση, τεχνική υποστήριξη και ενσωμάτωση των παρατηρήσεων των ίδιων των χρηστών. Η ‘Εξυπνη Σπορά, προσθέτει επίσης στη Συμβολαιακή Καλλιέργεια, τον παράγοντα των δεδομένων.

Η πραγματική δοκιμασία, συνεπώς, αρχίζει τώρα. Γιατί το ζητούμενο για την ευφυή γεωργία είναι να αποδειχθεί ότι η τεχνολογία μπορεί να μετατραπεί σε παραγωγικότητα, καλύτερη διαχείριση του κόστους και ανθεκτικότερο εισόδημα.

Και εφόσον αυτό συμβεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, το οικονομικό όφελος δεν σταματά στον παραγωγό. Διαχέεται στις οικογένειες, στην απασχόληση, στις επιχειρήσεις που συνδέονται με την παραγωγή και τελικά στις τοπικές οικονομίες που εξακολουθούν να εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από έναν ζωντανό και ανταγωνιστικό πρωτογενή τομέα.