Η οικονομική είδηση για την εξαγορά της σπουδαίας Alpha Trust που ίδρυσε ο Φαίδων Ταμβακάκης το 1987, αποτελεί αφορμή για την επανεξέταση της άλλης όψης του εξαιρετικού οικονομολόγου.

Στους κύκλους της διεθνούς επιχειρηματικότητας, η ιδιότητά του ως βραβευμένου συγγραφέα περίπου δέκα πεζογραφημάτων παραμένει στη σκιά. Παρομοίως, η δράση του στις παγκόσμιες επενδύσεις δεν έχει ευρέως διαπεράσει το συνάφι των διανοούμενων. Ο Φαίδων Ταμβακάκης δεν δοκιμάστηκε απλώς, διέπρεψε και στις δύο περιπτώσεις. Αλλά πόσο άραγε διαφέρουν μεταξύ τους; Όπως είχε παρατηρήσει η Τζορτζ Έλιοτ, τα άκρα συνδέονται, extremes meet και η διάκριση σε αυτούς τους φαινομενικά ασύμβατους κύκλους δεν απαιτεί εντελώς διαφορετικές αρετές.

1

Η οικονομία όσο και η λογοτεχνία προκύπτουν από τον σπινθήρα που παράγει η ανθρώπινη δράση. Ο επαρκής λογοτέχνης ή επενδυτής κρίνεται inter alia από το μέτρο της φαντασίας του, την ικανότητα να προβλέψει ή να συλλάβει πού οδηγούνται τα πράγματα.

Το χέρι της μοίρας

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Φαίδων Ταμβακάκης γεφυρώνει τις δύο ιδιότητες: Κάθε χρόνο η Alpha Trust μοιράζει στους πελάτες της αξιοσημείωτα λογοτεχνικά ή ιστορικά κείμενα (σε πολυτελείς εκδόσεις με σκληρόδετο εξώφυλλο) που ο ιστοριοδίφης ιδρυτής φέρνει στο φως. Πέρσι κυκλοφόρησε τα απομνημονεύματα

Ίων Περδικάρης, Το χέρι της μοίρας (Alpha Trust, 2025) με αναφορές στην εποχή πριν από την Επανάσταση. Στην εισαγωγή, χωρίς υπογραφή, αναγράφεται το (προφητικό;) σημείωμα:

«Το βιβλίο αυτό είναι μια βιογραφία που δείχνει πως το Χέρι της Μοίρας οδήγησε τον Συγγραφέα σε μια ζωή με ποικίλες εμπειρίες».

Η ανθρώπινη φύση

Ο Φαίδων Ταμβακάκης εφόρμησε στους λογοτεχνικούς κύκλους πριν από τη δημιουργία της Alpha Trust με τη σαγηνευτική, αισθησιακή Ευμορφία (Εστία, 1982, πρώτη έκδοση) που ανήκει στην κατηγορία του νεανικού μυθιστορήματος, ένα ακατέργαστο διαμάντι.

Καταξιώθηκε (ιδιαίτερα ανάμεσα στους ομοτέχνους του) με το έργο Τα τοπία της Φιλομήλας (Εστία, πρώτη έκδοση 1988) παίρνοντας θέση στο νέο κύμα της πεζογραφίας. Εκτός από φανταστική μετάπλαση της ζωής στην Αλεξάνδρεια (όπου γεννήθηκε το 1960 και έζησε ως το 1963), ο συγγραφέας αναδεικνύει με ένταση τα απόλυτα μεγέθη των νεανικών συναισθημάτων. Συνάμα οικειοποιείται το ύφος αποστασιοποίησης που χαρακτήρισε εκείνη τη γενιά καθώς αφέθηκε σε αδιάκριτο πειραματισμό και μούδιασμα των συναισθημάτων.

Γράφει ο ήρωας της Φιλομήλας: «Τότε ήταν που δεν καταλάβαινα πια τίποτα. Ξαφνικά το σώμα και η σκέψη μου παραιτήθηκαν κι από την πενιχρή προσπάθεια να συνεχίσουν το κυνηγητό της αλήθειας {…} Τρεις εβδομάδες από τη ζωή μου είχαν εξαφανιστεί, μαζί με την ταυτότητά μου, κάπου μου είχε πέσει, το ρολόι μου, όλα τα χρήματα που είχα πάρει».

Η αναπαλαίωση (Εστία πρώτη έκδοση 2015) ξεκινάει όταν ο ήρωας καθηλώνεται με το ιστιοπλοϊκό του στη Σύρο. Εκεί συναντά την Πηνελόπη και ο παλιός έρωτας μοιάζει να αναζωπυρώνεται. Η ανθρώπινη φύση όμως δεν μοιάζει με την ύλη; Διαθέτει την ιδιότητα της παλινόρθωσης; Το βιβλίο τιμήθηκε με το Βραβείο νουβέλας από το Ίδρυμα Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών.

Το μυθιστόρημα Οι ναυαγοί της Πασιφάης (Εστία, πρώτη έκδοση 1997), ξάφνιασε τα δεδομένα της εποχής του: Αποτελεί φανταστική περιπέτεια σε εξωτικά νησιά και υπερρεαλιστική απόπειρα να προσεγγίσει το μέγεθος της ατομικής και συλλογικής μνήμης. Το φιλοσοφικό υπόβαθρο του βιβλίου συμβαδίζει αρμονικά με την πλούσια δράση, με αναφορές στην παγκόσμια λογοτεχνία, ακόμη και στον κλασικό Στίβενσον.

Ειρήσθω εν παρόδω, ο Φαίδων Ταμβακάκης σπούδασε αγγλική λογοτεχνία πριν από το πτυχίο των οικονομικών στο Έξετερ της Αγγλίας. Η όποια ροπή προς την ποιητικότητα εδράζει πρώτα στην αγγλοσαξονική ακρίβεια της διατύπωσης και την πραγματολογική εγκυρότητα των δεδομένων. Δεν αιωρείται στο κενό.

Κοινό στοιχείο στα γραπτά του παραμένει η λεπτότητα του ύφους όπου ακόμη και τα πιο ερεβώδη στοιχεία μεταδίδονται μέσα από αφήγηση αραχνοΰφαντη αλλά και επαρκώς πυκνή, ανεπιτήδευτη και σκωπτική.

Ο Φαίδων Ταμβακάκης έχει ξεχωρίσει και ως μεταφραστής. Ανάμεσα σε άλλα σημαντικά παραδείγματα της αγγλοσαξονικής παράδοσης, και το σύνολο σχεδόν της βιβλιογραφίας από τον περίφημο Τζον Φόουλς. Η μετάφραση του magnum opus του με τίτλο «Ο Μάγος» για λογαριασμό της Εστίς παραμένει ανυπέρβλητη από το 1997.

Φαίδων Ταμβακάκης

Το τελευταίο ποστάλι

Πολλά και διαφορετικά βιβλία του εκδόθηκαν μέχρι και το πιο πρόσφατο με τίτλο Το τελευταίο ποστάλι (Εστία, 2ο21). Σε αυτό, ο Φαίδων Ταμβακάκης συνδυάζει την οικονομική εμπειρία με τη μυθοπλασία και τους επιχειρηματικούς ήρωες τους οποίους γνωρίζει τόσο καλά. Μεταλαμπαδεύονται στο πεδίο του μύθου με πρωταγωνιστή τον ογδοντάχρονο Αντώνη Μάρκελλο, που κοιτάζει τη ζωή του με την προοπτική του χώρου και του χρόνου.

Ο πάλαι ποτέ ναύαρχος και ιδρυτής της χρεοκοπημένης τσιμεντοβιομηχανίας Marenco ξεκινάει με «ποστάλι» (ταχυδρομικό πλοίο) από τη Νότια Αφρική προς τα απόμακρα νησιά του Ατλαντικού και τελικά την Αγία Ελένη, τόπο εξορίας του Ναπολέοντα. Μαζί του συμπλέει και η έμπιστη γραμματέας του Λούκια Μπαλτατζή.

Στις αποσκευές του φυλάει το χρονικό της «ναυαγισμένης» Marenco, την οποία ανέλαβε το 1967 εγκαταλείποντας την ναυτική του καριέρα.

Ο αινιγματικός Αντώνης Μάρκελλος γνωρίζει συνταξιδιώτες που του θυμίζουν πρόσωπα από το παρελθόν του. Κάθε νέο συναπάντημα πυροδοτεί μια νέα εξιστόρηση. Έτσι ο αναγνώστης αρμενίζει στις αναμνήσεις του πρώην μεγιστάνα, σε δραματικές ανθρώπινες ιστορίες ανόδου και πτώσεως με βιβλική χροιά, σαν πλάγια ουμανιστικά διδάγματα (παρότι δεν υπήρχε συνειδητά αυτή η πρόθεση από τον συγγραφέα).

Ο Φαίδων Ταμβακάκης συνθέτει έτσι το χρονικό της οικονομικής ιστορίας στην Ελλάδα από τον προηγούμενο αιώνα μέχρι σήμερα ενώ δοκιμάζει για άλλη μια φορά τα όρια της αφηγηματικής νόρμας.

Το βιβλίο του δανείζεται το παράδειγμα ενός αρχαίου κινέζικου κειμένου. Πρόκειται για το λεγόμενο «Σι Τζι» ή Αρχείο του Μεγάλου Ιστορικού από τον δέκατο ένατο αιώνα π.Χ. που αποτελεί το αρχετυπικό βιβλίο ιστορίας της Κίνας. Εξελίσσεται (όχι απαραιτήτως με χρονολογική γραμμικότητα) μέσα από ευσύνοπτες βιογραφίες μελών της αυτοκρατορίας και λοιπών ανθρώπων που την περιστοίχισαν.

Ο Φαίδων Ταμβακάκης παραθέτει αποφθέγματα σοφίας από το κινέζικο κείμενο για να φωτίσει τα απομνημονεύματα. Ίσως υπάρξει συνέχεια για Το τελευταίο ποστάλι που τιμήθηκε μεταξύ άλλων με το βραβείο Νίκου Θέμελη 2022 από τον Αναγνώστη.

Προς το παρόν, όμως, σύμφωνα και με το αινιγματικό Σι Τζι, «όλα αρχίζουν όταν κάτι ολοκληρώνεται».