ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Μια συζήτηση εφ’ όλης της ύλης για την ελληνική ναυτιλία, τη γεωπολιτική αστάθεια, την ενεργειακή μετάβαση και τις τεχνολογικές εξελίξεις είχαν ο Νίκος Τσάκος, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Tsakos Energy Navigation (TEN), και ο Στέλιος Ζαββός, ιδρυτής και πρόεδρος του Harvard Business School Club of Greece, στο πλαίσιο εκδήλωσης του Harvard Business School Club of Greece εχθές το απόγευμα.
Στο επίκεντρο του fireside chat, που πραγματοποιήθηκε στο NYNN παρουσία εκπροσώπων του επιχειρηματικού και πολιτικού κόσμου, βρέθηκαν η αυξανόμενη γεωπολιτική σημασία των θαλάσσιων μεταφορών, η ελληνική ναυτιλιακή πρωτοκαθεδρία, οι προοπτικές του κλάδου, η τεχνητή νοημοσύνη και η πράσινη μετάβαση. Από τη συζήτηση δεν έλειψε η ελληνική σημαία και κυρίως η μείωση του αριθμού των Ελλήνων ναυτικών.

Η ναυτιλία και η γεωπολιτική ισχύς
Ξεκινώντας τη συζήτηση, ο Στέλιος Ζαββός επισήμανε ότι οι εμπορικές διαδρομές μετατρέπονται σε στρατηγικές αρτηρίες γεωπολιτικής επιρροής και η ενέργεια σε εργαλείο οικονομικής ισχύος και εθνικής ασφάλειας.
Ρώτησε τον Νίκο Τσάκο εάν εισερχόμαστε σε μια εποχή κατά την οποία η ναυτιλία δεν αποτελεί πλέον απλώς μέσο του παγκόσμιου εμπορίου, αλλά εξελίσσεται σε εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος, ακόμη και σε στρατηγικό όπλο.
Ο κ. Τσάκος απάντησε ότι η ναυτιλία αποτελούσε πάντοτε έναν αδιάκοπο «Δρόμο του Μεταξιού» για το παγκόσμιο εμπόριο και είχε στρατηγική σημασία από την αρχαιότητα, με τα ξύλινα πλοία της εποχής του Θεμιστοκλή, μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Υπενθύμισε ότι οι νηοπομπές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αποτέλεσαν γραμμή ζωής για τους Συμμάχους, επιτρέποντάς τους να συνεχίσουν να πολεμούν, με τεράστιες απώλειες και για την Ελλάδα.
Όπως εξήγησε, σε περιόδους ειρήνης η ναυτιλία συνήθως περνά σε δεύτερο πλάνο και αντιμετωπίζεται ως «αναγκαίο κακό». Τα τελευταία χρόνια, όμως, η κατάσταση έχει αλλάξει.
Αναφέρθηκε αρχικά στην πανδημία, που προκάλεσε διακοπή του παγκόσμιου εμπορίου, και στη συνέχεια στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η οποία ανέτρεψε τις ενεργειακές διαδρομές, υποχρεώνοντας την Ευρώπη να αναζητήσει νέες πηγές προμήθειας και αυξάνοντας τις αποστάσεις μεταφοράς φορτίων.
Ακολούθησαν οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, στη Βενεζουέλα και στο Ιράν, που, σύμφωνα με τον ίδιο, επηρέασαν εκ νέου τις διαδρομές του πετρελαίου.
«Σήμερα, ως εταιρεία, αφιερώνουμε περισσότερο χρόνο στον σχεδιασμό ασφαλών διαδρομών», είπε, διευκρινίζοντας ότι η ανησυχία δεν αφορά πλέον τόσο την αποφυγή κακών καιρικών συνθηκών όσο την αποφυγή γεωπολιτικών κινδύνων.
Το «οδυσσειακό DNA» και η Silicon Valley της ναυτιλίας
Ο κ. Ζαββός έθεσε στη συνέχεια το παράδοξο της Ελλάδας: πώς μια σχετικά μικρή οικονομία κατάφερε να δημιουργήσει μία από τις ισχυρότερες ναυτιλιακές κοινότητες στον κόσμο και αν μπορεί να διατηρήσει αυτή την πρωτοκαθεδρία.
Ο Τσάκος αναγνώρισε ότι πολλοί, ακόμη και στην Ελλάδα, εκπλήσσονται από το μέγεθος του ελληνόκτητου στόλου σε σχέση με τον πληθυσμό της χώρας.
«Πιστεύω ότι αυτό έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με το οδυσσειακό μας DNA», ανέφερε, εξηγώντας ότι η σχέση της Ελλάδας με τη ναυτιλία μεταφέρεται αδιάκοπα από γενιά σε γενιά, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
Παρομοίασε αυτή την παράδοση με την εξειδίκευση άλλων χωρών: το κρασί για τους Γάλλους, τη μόδα για τους Ιταλούς, το ποδόσφαιρο για τους Βραζιλιάνους και την αυτοκινητοβιομηχανία για τους Γερμανούς.
Αυτό που τον κάνει αισιόδοξο, όπως είπε, είναι η συνέχεια των γενεών στην ελληνική ναυτιλία. Θεωρεί ότι οι νεότεροι πλοιοκτήτες αποτελούν καλύτερα εκπαιδευμένες εκδοχές των προηγούμενων γενεών, αγαπούν τη ναυτιλία και έχουν συμβάλει στη μετατροπή της Ελλάδας σε μεγάλο διεθνές ναυτιλιακό κέντρο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η χώρα έχει αποκτήσει θέση αντίστοιχη με εκείνη που είχε η Νορβηγία πριν από 30 ή 40 χρόνια.
Πετρελαϊκές εταιρείες, εμπορικοί οίκοι, ναυλομεσίτες και τράπεζες από όλο τον κόσμο εγκαθιστούν σημαντική παρουσία στην Ελλάδα, ενώ αναφέρθηκε ειδικά στην έλευση σκανδιναβικών επιχειρήσεων.
«Έχουμε γίνει αυτό που αποκαλούμε Silicon Valley της ναυτιλίας», σημείωσε, περιγράφοντας ένα οικοσύστημα που συγκεντρώνει τεχνογνωσία σε όλα τα επίπεδα.
Τόνισε ιδιαίτερα τη σημασία των ναυτικών, καθώς από αυτούς προέρχονται μελλοντικά στελέχη εταιρειών, αλλά και νέοι πλοιοκτήτες που μπορούν να δημιουργήσουν τις δικές τους επιχειρήσεις.
Η ναυτιλία ως…πλωτή ακίνητη περιουσία
Στην ερώτηση του Ζαββού για τις σημαντικότερες επενδυτικές ευκαιρίες των επόμενων πέντε έως δέκα ετών, ο Τσάκος στάθηκε στον κυκλικό χαρακτήρα της ναυτιλίας.
«Μερικές φορές αποκαλούμε τη ναυτιλία πλωτή ακίνητη περιουσία», είπε.
Εξήγησε ότι, όπως συμβαίνει με τα διαμερίσματα, όσο περισσότερα υπάρχουν τόσο χαμηλότερα είναι τα ενοίκια. Αντίστοιχα, η προσφορά διαθέσιμων πλοίων επηρεάζει τις τιμές των ναύλων.
Περιέγραψε τη ναυτιλία ως δραστηριότητα που χαρακτηρίζεται συνήθως από μεγάλους κύκλους δυσκολιών και σύντομες στιγμές ευημερίας.
Η τεχνητή νοημοσύνη
Ο κ. Ζαββός ρώτησε στη συνέχεια εάν η τεχνητή νοημοσύνη θα μεταμορφώσει σύντομα τη ναυτιλία, έναν κλάδο που στηρίζεται σε μεγάλα φυσικά περιουσιακά στοιχεία, σύνθετες λειτουργίες και ανθρώπινη κρίση.
Ο κ. Τσάκος απάντησε ότι η ναυτιλία παραμένει, κατά την άποψή του, ο πιο οικονομικός, αποδοτικός και περιβαλλοντικά αποτελεσματικός τρόπος μεταφοράς τεράστιων ποσοτήτων αγαθών.
Ανέφερε χαριτολογώντας ότι λέει στα παιδιά του πως θα εξακολουθούν να έχουν δουλειά και μετά την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς θα είναι πολύ δύσκολο να αντικατασταθεί η φυσική μεταφορά φορτίων.
Εκτίμησε, πάντως, ότι η τεχνολογία θα κάνει τον κλάδο πολύ πιο αποδοτικό. Ένα πλοίο που σήμερα χρειάζεται περίπου 25 ναυτικούς ενδέχεται στο μέλλον να μπορεί να ταξιδεύει με ασφάλεια με 15 ή ακόμη λιγότερους.
Ως παράδειγμα σημερινής αναποτελεσματικότητας ανέφερε πλοία που ταξιδεύουν με πλήρη ταχύτητα, καταναλώνοντας μεγάλες ποσότητες πετρελαίου, για να φτάσουν σε ένα λιμάνι και να περιμένουν δέκα ημέρες.
Η τεχνητή νοημοσύνη, εκτίμησε, μπορεί να βοηθήσει ώστε τα πλοία να φτάνουν στην ώρα τους, με καλύτερο συντονισμό, όπως συμβαίνει στις αεροπορικές μεταφορές.
Υπενθύμισε επίσης ότι η ναυτιλία μεταφέρει περίπου το 80% των αγαθών που καταναλώνουμε, ενώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα αντιστοιχεί σε περίπου 2,8%, έναντι 12% των αερομεταφορών και 16% των οδικών μεταφορών με φορτηγά.
Πράσινη μετάβαση: «Δεν θα γίνουμε πειραματόζωα»
Ο κ. Ζαββός έθεσε το ζήτημα της απανθρακοποίησης, επισημαίνοντας την αβεβαιότητα για τα καύσιμα, τις τεχνολογίες και το ρυθμιστικό πλαίσιο που θα επικρατήσουν.
Ρώτησε ποιος θα πληρώσει το κόστος της πράσινης μετάβασης: οι πλοιοκτήτες, οι κυβερνήσεις ή οι αρμόδιοι οργανισμοί.
Ο Τσάκος απάντησε ότι η ελληνική ναυτιλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων και δεν διαθέτει μόνο τον μεγαλύτερο ελληνόκτητο στόλο, αλλά και έναν ιδιαίτερα σύγχρονο στόλο, με ακριβά πλοία τελευταίας τεχνολογίας.
Υπενθύμισε τον αμερικανικό νόμο Oil Pollution Act of 1990, που οδήγησε στον επανασχεδιασμό των δεξαμενόπλοιων και στην υιοθέτηση διπλού κύτους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο ναυτιλιακός κλάδος δαπάνησε περίπου 40 δισ. δολάρια μεταξύ 1995 και 2005 για την κατασκευή νέων πλοίων, χρηματοδοτώντας μόνος του την αλλαγή, χωρίς επιδοτήσεις.
«Αυτό αποδεικνύει ότι, εάν υπάρχει η κατάλληλη τεχνολογία, οι Έλληνες πλοιοκτήτες – και πιστεύω ολόκληρος ο κλάδος – θα την υιοθετήσουν», είπε.
Πρόσθεσε, ωστόσο: «Αυτή τη στιγμή δεν πρόκειται να γίνουμε πειραματόζωα για μια τεχνολογία που δεν υπάρχει».
Το πετρέλαιο και οι ανάγκες έως το 2050
Σε συμπληρωματική ερώτηση, ο Ζαββός παρατήρησε ότι κυβερνήσεις και επενδυτές δεσμεύουν τεράστιους πόρους για την ενεργειακή μετάβαση και ρώτησε εάν ο κόσμος υποτιμά τη διάρκεια ζωής του πετρελαίου.
Ο Τσάκος απάντησε ότι η πετρελαϊκή βιομηχανία αντιμετωπίζεται σχεδόν όπως η καπνοβιομηχανία ή …τα γραφεία τελετών, ως ένα «αναγκαίο κακό».
«Δεν πιστεύω ότι ο κόσμος μπορεί, τουλάχιστον από σήμερα έως το 2050, να συνεχίσει χωρίς περισσότερο πετρέλαιο στην αγορά», ανέφερε.
Συνέδεσε την εκτίμησή του με την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού προς τα 10 δισεκατομμύρια, προσθέτοντας με χιούμορ ότι η Ελλάδα δυστυχώς δεν θα συνεισφέρει ιδιαίτερα σε αυτή την αύξηση.
«Ο κόσμος θα χρειάζεται περισσότερη ενέργεια όσο προχωράμε. Και τα καθαρότερα ορυκτά καύσιμα θα αποτελούν σημαντικό μέρος της», υποστήριξε.
Αναφέρθηκε επίσης στην τεχνολογική πρόοδο των πλοίων μεταφοράς LNG, εξηγώντας ότι οι απώλειες αερίου έχουν μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τα πρώτα πλοία που είχε παραγγείλει η εταιρεία του τη δεκαετία του 1990.
Παράλληλα, σημείωσε ότι ο όμιλος επενδύει και στην ηλιακή ενέργεια, αναφερόμενος σε επένδυση στην περιοχή του Δομοκού σε συνεργασία με τη METLEN.
Οι κίνδυνοι στις θαλάσσιες διαδρομές
Επανερχόμενος στη γεωπολιτική, ο Ζαββός ρώτησε εάν οι διαταραχές στην Ερυθρά Θάλασσα και σε κρίσιμα περάσματα, όπως τα Στενά του Ορμούζ, το Σουέζ και η Μαλάκα, μπορούν να προκαλέσουν παγκόσμια οικονομική κρίση.
Ο Τσάκος απάντησε ότι «πλέουμε κυριολεκτικά σε αχαρτογράφητα νερά», αναφέροντας περιστατικά επιθέσεων σε πλοία της εταιρείας του και άλλων ναυτιλιακών επιχειρήσεων χωρίς, όπως είπε, προφανή λόγο.
Επισήμανε όμως ότι οι διαταραχές δημιουργούν και νέες διαδρομές.
Αναφέρθηκε ειδικά στη Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή, που προσφέρει σημαντικό πλεονέκτημα στη Ρωσία, καθώς, σύμφωνα με τον ίδιο, η χώρα ελέγχει περίπου 3.500 μίλια της.
Εξήγησε ότι πλοία που μεταφέρουν φορτία από την Κορέα και την Ιαπωνία προς τη Βαλτική μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτή τη διαδρομή αντί του Σουέζ, εξοικονομώντας περίπου δέκα ημέρες ταξιδιού.
Η σημασία της ομάδας και της γνώσης του πλοίου
Ο κ. Ζαββός ζήτησε στη συνέχεια να μάθει τι ξεχωρίζει τους μεγάλους πλοιοκτήτες από τους υπόλοιπους.
Ο κ. Τσάκος απάντησε ότι δεν πιστεύει ιδιαίτερα στον χαρακτηρισμό «εξαιρετικός πλοιοκτήτης», καθώς η επιτυχία προκύπτει από την ομαδική προσπάθεια, την επιμονή και τη διάρκεια μιας εταιρείας.
Αναγνώρισε ότι επενδυτές χωρίς παραδοσιακή σχέση με τη ναυτιλία έχουν πετύχει σημαντικές αποδόσεις, επιλέγοντας σωστά τη χρονική στιγμή εισόδου τους στον κλάδο.
Ωστόσο, εκτίμησε ότι οι επιχειρήσεις με μεγαλύτερη αντοχή στον χρόνο είναι εκείνες που παραμένουν κοντά στο πλοίο.
Όπως λέει στον γιο του, ένας πλοιοκτήτης που δεν έχει ανέβει ποτέ σε πλοίο μοιάζει με προπονητή ποδοσφαίρου που δεν έχει πατήσει ποτέ στο γήπεδο.
«Πρέπει να είσαι κοντά, να γνωρίζεις το πλοίο και να εκτιμάς τον ναυτικό», τόνισε.
Η Ευρώπη, οι Έλληνες ναυτικοί και η ελληνική σημαία
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ερώτηση του κ. Ζαββού για το ενδεχόμενο περιθωριοποίησης της Ευρώπης στην παγκόσμια οικονομία και για το κατά πόσο η ναυτιλία αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα που η ίδια υποτιμά.
Ο κ. Τσάκος απάντησε ότι η Ευρώπη ενδέχεται να χάνει την επαφή της με τις βασικές παραγωγικές δραστηριότητες, στρεφόμενη περισσότερο στις υπηρεσίες.
Αναφέρθηκε ειδικά στη μείωση των ναυτικών στην Ελλάδα, στη Νορβηγία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Όταν ο πατέρας του ξεκίνησε να ταξιδεύει, είπε, υπήρχαν 180.000 Έλληνες ναυτικοί. Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, έχουν απομείνει περίπου 25.000, εκ των οποίων μόνο οι μισοί εργάζονται σε ποντοπόρα πλοία.
Την ίδια στιγμή, ο ελληνόκτητος στόλος αριθμεί περίπου 6.500 πλοία και αντιπροσωπεύει σχεδόν το 40% του ευρωπαϊκού στόλου.
Αναφέρθηκε στις προσπάθειες της εταιρείας του για τη ναυτική εκπαίδευση και στη νέα ακαδημία στη Χίο, επισημαίνοντας ότι η έλλειψη ναυτικής τεχνογνωσίας αποτελεί δύσκολη πρόκληση για ολόκληρο τον κλάδο.
Στη συνέχεια, έθεσε με ιδιαίτερη έμφαση το ζήτημα της ελληνικής σημαίας.
Όπως υποστήριξε, λόγω του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, μόνο περίπου το 10% των ελληνόκτητων πλοίων φέρει ελληνική σημαία.
«Για γεωπολιτικούς και στρατηγικούς λόγους», είπε, θα ήταν προτιμότερο περισσότερα πλοία να ταξιδεύουν υπό ελληνική σημαία.
Έφερε ως παράδειγμα την εταιρεία του, αναφέροντας ότι τουλάχιστον δέκα πλοία της περνούν κάθε εβδομάδα από τον Βόσπορο.
«Είναι πολύ καλύτερο τα πλοία μας να περνούν από τον Βόσπορο με ελληνική σημαία, παρά με σημαία Μάλτας, Λιβερίας ή κάποια άλλη», σημείωσε.
Πρότεινε μάλιστα να εξεταστεί το παράδειγμα της Νορβηγίας, η οποία δημιούργησε παράλληλο νηολόγιο ώστε εταιρείες που δραστηριοποιούνται και απασχολούν προσωπικό στη χώρα να μπορούν να χρησιμοποιούν τη νορβηγική σημαία.
Υπενθύμισε ότι το ελληνικό ναυτιλιακό οικοσύστημα απασχολεί περίπου 200.000 ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων των ναυλομεσιτών, των επισκευαστικών επιχειρήσεων και των ναυπηγείων.
Η αύξηση των πλοίων που φέρουν ελληνική σημαία, υπογράμμισε, αποτελεί προσωπικό του όραμα.
Η Wall Street και η ιδιωτική ναυτιλία
Ο Ζαββός ρώτησε τον Τσάκο εάν έχει μετανιώσει που εισήγαγε την εταιρεία του στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης αντί να τη διατηρήσει ιδιωτική.
Ο Τσάκος απάντησε με χιούμορ ότι ο πατέρας του αντιπαθεί τις εισηγμένες εταιρείες και θεωρεί ως συνεδρίαση διοικητικού συμβουλίου το πρωινό ξύρισμα, όταν συζητά με τον εαυτό του.
Εξήγησε ότι η ναυτιλία απαιτεί γρήγορες αποφάσεις, καθώς οι κύκλοι της αγοράς αλλάζουν πολύ γρήγορα.
Εκτίμησε ότι η χρηματιστηριακή παρουσία μπορεί να λειτουργήσει θετικά όταν οι βασικοί μέτοχοι διατηρούν τον έλεγχο, αναφέροντας ως παράδειγμα συμμετοχή άνω του 40%.
Παρατήρησε, πάντως, ότι οι περισσότερες ναυτιλιακές εταιρείες παραμένουν ιδιωτικές και ότι ο κλάδος είναι σχετικά μικρός για τα χρηματιστήρια. Όπως υπολόγισε, η συνολική χρηματιστηριακή αξία των ναυτιλιακών εταιρειών στη Νέα Υόρκη δεν υπερβαίνει τα 30 δισ. δολάρια.
Αν ξεκινούσε σήμερα και η ναυτιλία του 2040
Σε προσωπική ερώτηση για το αν θα επέλεγε ξανά τη ναυτιλία, ο Τσάκος αστειεύτηκε ότι θα χρειαζόταν καναπέ αντί για καρέκλα για να απαντήσει, χαριτολογώντας προφανώς πως πρόκειται για μια ερώτηση που θα του έκανε ένας ψυχολόγος.
Θυμήθηκε ότι μετά τη Σχολή Μωραΐτη είχε γίνει δεκτός σε αμερικανικά πανεπιστήμια, μεταξύ των οποίων το UCLA.
Αν είχε επιλέξει τη Δυτική Ακτή, είπε, ίσως να είχε ανοίξει με φίλους του μια τεχνολογική επιχείρηση σε κάποιο γκαράζ και να ήταν σήμερα συνταξιούχος τρισεκατομμυριούχος.
Στην τελευταία ερώτηση, για το πώς θα είναι η ναυτιλία το 2040, ο Τσάκος εξέφρασε με χιούμορ την ελπίδα ότι μέχρι τότε θα έχει συνταξιοδοτηθεί.
Τόνισε, ωστόσο, ότι η ναυτιλία είναι μια βιώσιμη δραστηριότητα που θα συνεχιστεί και στις επόμενες γενιές.
«Λέω στα παιδιά μου ότι η ναυτιλία δεν είναι σπριντ, είναι μαραθώνιος», ανέφερε.
Εξήγησε ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αναλάβει τη φυσική μεταφορά των τεράστιων ποσοτήτων φορτίων που διακινεί ο κλάδος.
Εκτίμησε, όμως, ότι η τεχνολογία θα κάνει τη ναυτιλία πολύ πιο αποδοτική, μειώνοντας την άσκοπη κατανάλωση ενέργειας και βελτιώνοντας τον συντονισμό των μεταφορών.
Το ζητούμενο, όπως κατέληξε, είναι η ναυτιλία να γίνει περισσότερο αποδοτική, περισσότερο οικονομική και περισσότερο φιλική προς το περιβάλλον.
Διαβάστε επίσης:
Νίκος Τσάκος: «Euroleague 26» θα ονομάσει το νέο του πλοίο προς τιμήν του Ολυμπιακού
Μυτιληναίος – Τσάκος: Η μεγάλη ενεργειακή συμμαχία στον Δομοκό και η επένδυση των 252 MW
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
- Επίδομα θέρμανσης: «Βροχή» με πάνω από 860.000 αιτήσεις στο myΘέρμανση – Πότε κλείνει η πλατφόρμα, τα συνηθέστερα λάθη
- STELIOS KOUDOUNARIS Φθινόπωρο/Χειμώνας 2026–27: Ένας αρχιτεκτονικός, μαγεμένος κήπος
- Τι χωρίζει τα ελληνικά σούπερ μάρκετ από τη Walmart και τη Mercadona
- Καθ’ οδόν ο Τραμπ για την τριμερή στη Σεντζέν – «Ο Πούτιν είναι φίλος μου» είπε πριν το τετ α τετ τους