Ισραήλ: Η νίκη των Δημοκρατικών κλονίζει τη στήριξη των ΗΠΑ – Πίεση στον Νετανιάχου

Επί δεκαετίες, το Ισραήλ μπορούσε να βασίζεται στην ακλόνητη διακομματική στήριξη των ΗΠΑ για κάθε του κίνηση, από τη διπλωματική κάλυψη στη διεθνή σκηνή έως τη βοήθεια εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οι σαρωτικές νίκες των Δημοκρατικών την Τρίτη θέτουν πλέον όλα αυτά υπό αμφισβήτηση.

Το Μίσιγκαν εξέλεξε με άνεση τον πρώτο μουσουλμάνο γερουσιαστή της χώρας, τον Αμπντούλ Ελ Σαγέντ, ο οποίος είχε θέσει μεταξύ των προεκλογικών του προτεραιοτήτων τον τερματισμό κάθε βοήθειας προς το Ισραήλ και είχε χαρακτηρίσει γενοκτονία τον πόλεμό του στη Γάζα. Η νίκη του ήρθε παρά τα 30 εκατ. δολάρια που δαπάνησε εναντίον της υποψηφιότητάς του η Αμερικανοϊσραηλινή Επιτροπή Δημοσίων Υποθέσεων, γνωστή ως AIPAC.

Περίπου 1.100 χιλιόμετρα νοτιότερα, οι ψηφοφόροι της Τζόρτζια επανεξέλεξαν με μεγάλη διαφορά τον γερουσιαστή Τζον Όσοφ, έναν Εβραίο πολιτικό που θεωρείται πιθανός διεκδικητής της προεδρίας το 2028. Ο Όσοφ ήταν από τους πρώτους Δημοκρατικούς στη Γερουσία που ψήφισαν το 2024 κατά της πώλησης επιθετικών όπλων στο Ισραήλ — θέση που πλέον συμμερίζεται η πλειοψηφία της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος.

Τα αποτελέσματα αυτά ανακοινώθηκαν λίγες ώρες αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει αυτοχαρακτηριστεί ο πιο φιλοϊσραηλινός πρόεδρος στην ιστορία, δήλωσε στο Fox News ότι οι ΗΠΑ θα τερματίσουν την ετήσια στρατιωτική βοήθεια ύψους 3,8 δισ. δολαρίων προς τη χώρα, σημειώνοντας ότι πολιτικά είχε καταστεί «σχεδόν υπερβολικά εύκολος στόχος».

«Πρόκειται για συναγερμό υψίστου βαθμού», δήλωσε στο Bloomberg ο Αβισάι Μπεν Σασόν-Γκόρντις, επικεφαλής έρευνας για τις σχέσεις Ισραήλ–ΗΠΑ στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Τελ Αβίβ.

«Το γεγονός ότι ένας φιλοϊσραηλινός Ρεπουμπλικανός πρόεδρος θεωρεί αναγκαίο να βγει την ημέρα των εκλογών και να πει ότι δεν παρέχουμε στο Ισραήλ άμεση στρατιωτική χρηματοδότηση δείχνει το επίπεδο της πολιτικής τοξικότητας που συνδέεται με το Ισραήλ και στέλνει λανθασμένα μηνύματα σε ορισμένους από τους αντιπάλους του».

Παράλληλα, σε μια ασυνήθιστη ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το πρωί μετά τη συντριβή των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς συμπεριέλαβε την ανάγκη «να αλλάξουμε τη σχέση μας με το Ισραήλ» μεταξύ των τεσσάρων βασικών προϋποθέσεων για την ανάκτηση του Κογκρέσου και του Λευκού Οίκου το 2028. Ο ίδιος αναμένεται ευρέως να διεκδικήσει το προεδρικό χρίσμα των Ρεπουμπλικανών εκείνη τη χρονιά.

Μεταστροφή στην αμερικανική πολιτική

Η τοποθέτηση του Βανς αναγνώριζε πόσο δραματικά έχει μεταβληθεί το αμερικανικό πολιτικό κλίμα εις βάρος του Ισραήλ. Καθώς οι Δημοκρατικοί ετοιμάζονται να αναλάβουν ισχυρές πλειοψηφίες και στα δύο σώματα του Κογκρέσου, η στάση απέναντι στη χώρα έχει εξελιχθεί σε κριτήριο πολιτικής ταυτότητας στο εσωτερικό του κόμματος.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του NBC News τον Μάρτιο, μόλις το 13% των Δημοκρατικών έχει θετική άποψη για το Ισραήλ. Το ίδιο ποσοστό καταγράφεται συνολικά μεταξύ των νέων ψηφοφόρων, ανεξαρτήτως κομματικής προτίμησης, ένδειξη μιας επερχόμενης γενεακής αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο οι Αμερικανοί αντιμετωπίζουν το Ισραήλ και τη δράση του στη Μέση Ανατολή.

«Είναι μια ξεκάθαρη ψήφος δυσπιστίας προς την απερχόμενη ισραηλινή κυβέρνηση του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου», δήλωσε η Νόμι Μπαρ-Γιαακόβ, συνεργάτιδα του Κέντρου Πολιτικής Ασφάλειας της Γενεύης. «Αυτό σηματοδοτεί μια τεράστια, τεράστια μεταβολή στις σχέσεις ΗΠΑ–Ισραήλ».

Την ώρα που ο Νετανιάχου μάχεται για την πολιτική του επιβίωση στο εσωτερικό, η στρατηγική δεκαετιών να μετατρέψει το Ισραήλ σε ζήτημα κομματικής αντιπαράθεσης στις ΗΠΑ φαίνεται να έχει αποβεί σε βάρος του.

Με ακόμη και τους νέους Ρεπουμπλικανούς να αποστασιοποιούνται όλο και περισσότερο από το Ισραήλ —μόλις λίγο πάνω από το ένα τέταρτο στηρίζει την κυβέρνησή του, σύμφωνα με το Pew— παραμένει ασαφές πώς θα μπορούσαν να αποκατασταθούν οι σχέσεις.

«Για το ορατό μέλλον, πιστεύω ότι βρίσκονται σε πολύ δύσκολη θέση», δήλωσε για το Ισραήλ ο Μάικλ Άλεν, διευθύνων σύμβουλος και εταίρος στην Beacon Global Strategies. «Πολλά εξαρτώνται από τις διεργασίες για τον σχηματισμό κυβερνητικού συνασπισμού, οι οποίες έχουν πλέον αρχίσει εντατικά» μετά τις ισραηλινές εκλογές.

Πολιτικές πιέσεις στον Νετανιάχου

Ο Νετανιάχου και άλλοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι δεν έχουν ακόμη σχολιάσει δημοσίως τις επιπτώσεις των αμερικανικών εκλογών. Οι πολιτικοί του αντίπαλοι, ωστόσο, αξιοποιούν την ανατροπή, λίγες ημέρες πριν ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ αποφασίσει εάν θα δώσει στον ίδιο ή στον βασικό του αντίπαλο, Γκάντι Άιζενκοτ, την πρώτη ευκαιρία σχηματισμού κυβέρνησης, μετά τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου που δεν ανέδειξαν σαφή νικητή.

Ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Γιαΐρ Λαπίντ ανέφερε σε ανάρτησή του στο Χ ότι το αποτέλεσμα στις ΗΠΑ αποκλείει κάθε ενδεχόμενο κυβέρνησης ενότητας υπό τον Νετανιάχου. Ο επικεφαλής της φιλελεύθερης παράταξης Γιαΐρ Γκολάν υποστήριξε ότι καταδεικνύει «πόσο τοξικός είναι ο Νετανιάχου τόσο μεταξύ των Δημοκρατικών όσο και μεταξύ των Ρεπουμπλικανών».

Παρότι νομοθετικές πρωτοβουλίες για τον περιορισμό των αμερικανικών μεταβιβάσεων όπλων προς το Ισραήλ δύσκολα θα γίνουν νόμος επί προεδρίας Τραμπ, η μεταστροφή της κοινής γνώμης και του Κογκρέσου θα μπορούσε σταδιακά να μεταφραστεί σε πολιτικές που θα περιόριζαν την πρόσβαση της χώρας σε πυρομαχικά και θα την εξέθεταν σε ευρύτερες κυρώσεις.

Επί δεκαετίες, οι ΗΠΑ αποτελούσαν σταθερή ασπίδα μέσω του βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ απέναντι σε ψηφίσματα που επέκριναν την ισραηλινή πολιτική και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, ακόμη και καθώς η διεθνής καταδίκη εντεινόταν.

Οι ψηφοφόροι «κατέστησαν σαφές ότι θέλουν διαφορετική κατεύθυνση για την Αμερική και διαφορετική προσέγγιση στη Μέση Ανατολή — μια προσέγγιση που πολύ συχνά έχει απογοητεύσει εξίσου Αμερικανούς, Ισραηλινούς και Παλαιστινίους», δήλωσε ο Τζέρεμι Μπεν-Άμι, πρόεδρος της J Street, η οποία αυτοπροσδιορίζεται ως φιλελεύθερη σιωνιστική οργάνωση άσκησης πολιτικής πίεσης.

Αιφνιδιασμός για τη διακοπή της βοήθειας

Μεγάλο μέρος της συζήτησης στο Ισραήλ επικεντρώνεται στον αιφνίδιο χαρακτήρα της ανακοίνωσης Τραμπ και στο ενδεχόμενο να τερματιστεί η βοήθεια εντός του έτους.

Νωρίτερα φέτος, ο Νετανιάχου είχε δηλώσει ότι επιθυμεί τη σταδιακή μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας μέσα στην επόμενη δεκαετία. Τον Ιούνιο, Ισραηλινοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι ανακοίνωσαν διαπραγματεύσεις για νέα συμφωνία με έναρξη ισχύος το 2028, με στόχο τη σταδιακή αντικατάσταση της στρατιωτικής βοήθειας από κοινές επενδύσεις στην έρευνα, την ανάπτυξη και την παραγωγή.

«Ο Νετανιάχου κι εγώ έχουμε καταλήξει σε συμφωνία», δήλωσε ο Τραμπ στο Fox News την Τρίτη. «Συμφωνήσαμε πριν από μήνες ότι σταματάμε — και εκείνοι δεν έχουν πρόβλημα με αυτό. Έχουν γίνει μια πολύ επιτυχημένη χώρα. Δεν το χρειάζονται. Και δεν θα πληρώνουμε πια».

Δύο αξιωματούχοι του ισραηλινού υπουργείου Οικονομικών δήλωσαν στο Bloomberg ότι τόσο οι ίδιοι όσο και οι ομόλογοί τους στο υπουργείο Άμυνας αιφνιδιάστηκαν όταν πληροφορήθηκαν τη συμφωνία. Άλλοι δύο αξιωματούχοι του υπουργείου Εξωτερικών ανέφεραν χωριστά ότι δεν είχαν ενημερωθεί για αλλαγές στο ισχύον μνημόνιο κατανόησης.

Και οι τέσσερις ζήτησαν να μην κατονομαστούν, καθώς δεν είχαν εξουσιοδότηση να συζητήσουν δημοσίως το θέμα.

«Η αμερικανική κοινωνία είναι απογοητευμένη επειδή τα χρήματα των φορολογουμένων χρησιμοποιούνται για την παροχή όπλων σε μια χώρα που δεν τα αξιοποιεί με ηθικό τρόπο ή προς όφελος της περιφερειακής σταθερότητας και ασφάλειας», δήλωσε η Άλισον ΜακΜάνους, διευθύντρια εθνικής ασφάλειας στο αριστερόστροφο Center for American Progress.

«Οι νεότερες γενιές αμφισβητούν πραγματικά την αξία μιας ακλόνητης, άνευ όρων σχέσης» με το Ισραήλ, πρόσθεσε.

Διαβάστε επίσης

Ντόναλντ Τραμπ: Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ κάνει «πολύ καλή δουλειά» και δεν σκοπεύει να τον αντικαταστήσει

Μερτς μετά τις ενδιάμεσες: Ο Τραμπ θα παρακάμψει το Κογκρέσο με εκτελεστικά διατάγματα

Reuters: Πώς η σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών θα μπορούσε να αλλάξει την ενεργειακή πολιτική των ΗΠΑ