CNBC: Γιατί φλέγεται τώρα η Ευρώπη; Η Γαλλία και η τελευταία ευκαιρία των κυβερνήσεων να δράσουν

Η οργή για το κόστος ζωής και η πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες έχουν οδηγήσει εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές στους δρόμους πολλών ευρωπαϊκών χωρών, με αιτήματα που εκτείνονται από το υψηλό κόστος στέγασης έως τις κακές συνθήκες στα σχολεία και τα πανεπιστήμια.

Σύμφωνα με ανάλυση του CNBC, οι κινητοποιήσεις αποτελούν κοινή πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες καλούνται να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης και να στηρίξουν τα νοικοκυριά, διατηρώντας παράλληλα υπό έλεγχο τα ήδη πιεσμένα δημόσια οικονομικά.

Η Γαλλία γνώρισε τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις το Σαββατοκύριακο, με περισσότερους από 500.000 ανθρώπους να συμμετέχουν σε πορείες. Οι περισσότεροι διαδήλωσαν ειρηνικά, ωστόσο ορισμένοι προχώρησαν σε λεηλασίες και βανδαλισμούς καταστημάτων, έβαλαν φωτιά σε δημαρχεία και επιτέθηκαν σε αστυνομικούς.

Ξεχωριστές διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν επίσης στην Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Αλβανία το Σάββατο και την Κυριακή. Οι άμεσες αφορμές διέφεραν, αν και το υψηλό κόστος των καυσίμων και της ενέργειας αποτέλεσε μέρος του γενικότερου οικονομικού περιβάλλοντος σε αρκετές χώρες. Οι πόλεμοι στο Ιράν και την Ουκρανία έχουν οδηγήσει σε απότομη αύξηση των τιμών του ντίζελ σε ολόκληρη την ήπειρο.

Δεν υπάρχει μία «μοναδική αιτία» για τις ταραχές, δήλωσε στο CNBC ο επικεφαλής οικονομολόγος Ευρώπης της Capital Economics, Άντριου Κένινγχαμ.

Η αύξηση του ενεργειακού κόστους ενδέχεται να διαδραματίζει κάποιον ρόλο, ωστόσο είναι μικρότερη από εκείνη του 2022, στην αρχή του πολέμου Ρωσίας – Ουκρανίας, όταν δεν είχαν σημειωθεί αντίστοιχες βίαιες διαδηλώσεις, πρόσθεσε.

Παρ’ όλα αυτά, οι κινητοποιήσεις δημιουργούν μια κοινή πρόκληση για τις κυβερνήσεις: πώς να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης και να διατηρήσουν τις δημόσιες υπηρεσίες, στηρίζοντας ταυτόχρονα τα νοικοκυριά και κρατώντας υπό έλεγχο τα πιεσμένα δημόσια οικονομικά.

Τι πυροδότησε τις διαδηλώσεις;

Οι διαδηλώσεις στη Γαλλία ξεκίνησαν τον περασμένο μήνα, όταν μαθητές λυκείων κατήγγειλαν τις κακές συνθήκες εκπαίδευσης, μεταξύ των οποίων οι ανεπαρκείς σχολικές εγκαταστάσεις και οι ελλείψεις εκπαιδευτικών. Έκτοτε, εξελίχθηκαν σε ευρύτερες κινητοποιήσεις για το βιοτικό επίπεδο και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών.

Στην Ισπανία, οι διαδηλώσεις για τη στέγαση ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο, μετά την έξωση της 87χρονης Μαρι Carmen Abascal, έπειτα από αύξηση του ενοικίου της κατά 230% από επενδυτικό fund. Η γυναίκα πέθανε δύο εβδομάδες αργότερα.

Χιλιάδες διαδηλωτές βγήκαν επίσης στους δρόμους της Πορτογαλίας το Σάββατο, διαμαρτυρόμενοι για την εκτίναξη του κόστους στέγασης και του κόστους ζωής.

«Οι άνθρωποι προφανώς διαμαρτύρονται για το κόστος ζωής, με τις τιμές του ντίζελ και των καυσίμων, αλλά κυρίως για το κόστος στέγασης, το οποίο έχει αυξηθεί σημαντικά σε ολόκληρη την Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Πορτογαλία», δήλωσε τη Δευτέρα ο υπουργός Επικρατείας και Οικονομικών της Πορτογαλίας, Μιράντα Σαρμέντο.

Στην Αλβανία, οι διαδηλωτές εξέφρασαν την οργή τους για τις κακές συνθήκες στα πανεπιστήμια και τα υψηλά δίδακτρα, ζητώντας την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα. Ορισμένοι πέταξαν βόμβες μολότοφ και άλλα αντικείμενα εναντίον της αστυνομίας και πυρπόλησαν αυτοκίνητα και κάδους απορριμμάτων.

Στην Ιταλία, πορεία στο κέντρο του Μιλάνου το Σάββατο για το κόστος ζωής κατέληξε επίσης σε βίαια επεισόδια, με ταραξίες να επιτίθενται στην αστυνομία με πέτρες και πλάκες πεζοδρομίου και να βάζουν φωτιά σε οδοφράγματα.

«Το υποκείμενο πρόβλημα είναι ότι οι πολιτικοί δεν είναι σε θέση να προσφέρουν την ελπίδα μιας καλύτερης ζωής σε πολλούς Ευρωπαίους, επειδή η οικονομία αναπτύσσεται μόνο με αργούς ρυθμούς και οι κυβερνήσεις έχουν συσσωρεύσει τεράστια χρέη, αφήνοντάς τους ελάχιστα περιθώρια να στηρίξουν υψηλότερες δημόσιες δαπάνες ή να μειώσουν τους φόρους», δήλωσε ο Κένινγχαμ της Capital Economics.

Γιατί τώρα;

Η κλιμάκωση της βίας, ιδιαίτερα στη Γαλλία, οφείλεται σε έναν «συνδυασμό διαφορετικών στοιχείων», σύμφωνα με τον Ντάγκλας Γέιτς, καθηγητή στο American Graduate School στο Παρίσι.

«Αυτή ήταν μια καταιγίδα που μετατράπηκε σε τυφώνα», δήλωσε ο Γέιτς στον Στιβ Σέντγκουικ του CNBC. «Υπήρχε αυτός ο πληθωρισμός, που έβγαλε στους δρόμους τους διαδηλωτές για το κόστος ζωής, οι οποίοι ούτως ή άλλως θα ήταν δυσαρεστημένοι».

Ο Γέιτς ανέφερε ότι ένας ακόμη παράγοντας είναι οι προεδρικές εκλογές του 2027 στη Γαλλία, καθώς τα κόμματα της αντιπολίτευσης επιδιώκουν να αξιοποιήσουν την αυξανόμενη λαϊκή δυσαρέσκεια απέναντι στον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.

Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί έχει προτείνει έναν προϋπολογισμό για το 2027 με στόχο τη μείωση του γαλλικού ελλείμματος, το οποίο προβλέπεται να φτάσει στο 5,4% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος φέτος. Τα μέτρα περιλαμβάνουν το πάγωμα του δείκτη μισθολογικής αναπροσαρμογής των δημοσίων υπαλλήλων και την αυστηροποίηση των όρων αποζημίωσης για αναρρωτικές άδειες.

«Τέλος, υπάρχουν οι μαθητές, οι άτυχοι μαθητές που ξεκίνησαν όλο αυτό, διατυπώνοντας εύλογα αιτήματα για την επισκευή των ετοιμόρροπων υποδομών τους και ίσως την εγκατάσταση κλιματιστικών στις σχολικές αίθουσες. Έτσι, αυτές οι τρεις δυνάμεις ενώθηκαν και δημιούργησαν έναν ανεξέλεγκτο τυφώνα», πρόσθεσε ο Γέιτς.

Το οικονομικό περιβάλλον έχει επίσης επιδεινωθεί. Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, το ποσοστό ανεργίας στη Γαλλία αυξήθηκε στο 8,3%, αντιστοιχώντας σε 2,7 εκατομμύρια ανθρώπους, σύμφωνα με την εθνική στατιστική υπηρεσία Insee. Το ποσοστό ανεργίας μεταξύ των νέων ηλικίας 15 έως 24 ετών αυξήθηκε στο 21,6%.

Οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 3,1% τον Σεπτέμβριο σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα, από 2,4% τον Αύγουστο, σύμφωνα με τα τελικά στοιχεία της Insee. Οι τιμές της ενέργειας σημείωσαν άνοδο 21,3%.

Στο μεταξύ, η αγοραστική δύναμη ανά μονάδα κατανάλωσης προβλέπεται να μειωθεί κατά 0,7% το 2026, σύμφωνα με στοιχεία της Insee που επικαλείται η Le Monde.

Υπολογισμοί του Γαλλικού Ινστιτούτου Οικονομικών για τη Le Monde εκτιμούν ότι η μείωση της αγοραστικής δύναμης από το 2024 ισοδυναμεί με απώλεια 1.200 ευρώ ετησίως για ένα νοικοκυριό με δύο ενήλικες και δύο παιδιά και 600 ευρώ για έναν ενήλικο που ζει μόνος.

Κατά τη διάρκεια της διαδήλωσης της 17ης Οκτωβρίου στη Λιμόζ, διαδηλωτές έβαλαν φωτιά στο δημαρχείο της πόλης, στην περιοχή Οτ-Βιέν της Νέας Ακουιτανίας, στη Γαλλία.

Ο Σαρμέντο της Πορτογαλίας δήλωσε ότι η κατάσταση διαφέρει μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, με την Πορτογαλία να βρίσκεται σε ισχυρότερη δημοσιονομική θέση και να έχει πολύ χαμηλότερο χρέος από τη Γαλλία.

«Αυτές οι χώρες [εκείνες με υψηλότερο δημόσιο χρέος] έχουν πολύ μικρότερα δημοσιονομικά περιθώρια να δράσουν, αλλά το βασικό ζήτημα είναι ότι πρέπει να επιλύσουμε το πρόβλημα της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο», δήλωσε.

«Η ευρωπαϊκή οικονομία δεν αναπτύσσεται όσο η αμερικανική και, χωρίς οικονομική ανάπτυξη, είναι αδύνατο να έχουμε καλύτερους μισθούς και τους πόρους για καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες και κοινωνική στήριξη», πρόσθεσε ο Σαρμέντο.

Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, η Πορτογαλία κατέγραψε τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση των τιμών κατοικιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κατά 16,5% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με τη Eurostat.

Η πορτογαλική κυβέρνηση επιδιώκει να αυξήσει την προσφορά κατοικιών, ώστε να μειώσει το κόστος αγοράς και ενοικίασης και να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, σύμφωνα με τον Σαρμέντο.

Οι δημοσιονομικές πιέσεις στη Γαλλία

Οι αποδόσεις των γαλλικών κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν και το ευρώ υποχώρησε τη Δευτέρα, καθώς οι ταραχές ενίσχυσαν τις ανησυχίες των επενδυτών για το χρέος και τον προϋπολογισμό της Γαλλίας.

«Θα είναι δύσκολο να δούμε το δημοσιονομικό έλλειμμα να μειώνεται χωρίς επώδυνα μέτρα», δήλωσε η Σάρον Μπελ, ανώτερη αναλύτρια στρατηγικής για τις ευρωπαϊκές μετοχές στην Goldman Sachs, στην εκπομπή «Squawk Box Europe» του CNBC τη Δευτέρα.

«Οι φόροι θα μπορούσαν κάλλιστα να αυξηθούν για τις γαλλικές επιχειρήσεις. Νομίζω ότι οι φόροι ενδέχεται γενικότερα να αυξηθούν στη Γαλλία. Η δημοσιονομική εξυγίανση σημαίνει ότι πρέπει είτε να ξοδεύεις λιγότερα είτε να φορολογείς περισσότερο. Αυτά είναι πολύ δύσκολα ζητήματα».

Ο Μάικ Μπελ, επικεφαλής στρατηγικής αγορών της RBC BlueBay Asset Management, δήλωσε ότι η Γαλλία αντιμετωπίζει έναν «πολύ πραγματικό κίνδυνο» κρίσης κρατικού χρέους.

«Αυτό που χρειάζεται στη Γαλλία είναι να μπει σε τάξη η δημοσιονομική κατάσταση. Πρέπει να αυξήσουν την ηλικία συνταξιοδότησης — δεν μπορείς να συνταξιοδοτείσαι στα 62 όταν ο μέσος άνθρωπος ζει μέχρι τα 84. Αλλά αν συμβαίνουν όλα αυτά προτού καν αρχίσουν να συζητούν κάτι τέτοιο, τότε φανταστείτε τι θα συνέβαινε στους δρόμους της Γαλλίας αν προσπαθούσαν να αυξήσουν την ηλικία συνταξιοδότησης… Εννοώ ότι εδώ, στο Ηνωμένο Βασίλειο, είναι τα 68», πρόσθεσε ο Μπελ.

 

Διαβάστε επίσης 

Γαλλία: Υποχωρούν οι ταραχές μετά την επιβολή απαγόρευσης κυκλοφορίας – Έως 1,2 δισ. ευρώ οι ζημιές

Τραμπ: «Και στην Ιταλία, όπως στη Γαλλία, οι διαμαρτυρίες έχουν σχέση με τη μετανάστευση»

WSJ: Η κρίση της Γαλλίας θυμίζει την Ελλάδα του 2010 – Πιο θωρακισμένη σήμερα η Ευρωζώνη