Κομισιόν: 46 νέα στρατηγικά έργα για κρίσιμες πρώτες ύλες, ανάμεσά τους και στην Ελλάδα – Στο επίκεντρο τα μέταλλα της πράσινης ενέργειας

Νέα λίστα με 46 στρατηγικά έργα για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ανακοίνωσε την Παρασκευή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιδιώκοντας να περιορίσει την εξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα και να ενισχύσει την αυτονομία της στην εξόρυξη, την επεξεργασία και την ανακύκλωση ορυκτών. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται έργα σε 16 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Οι νέες επενδύσεις καλύπτουν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των πρώτων υλών, από την εξόρυξη και την επεξεργασία έως την ανακύκλωση και την υποκατάστασή τους με εναλλακτικά υλικά.

Στόχος είναι η εξασφάλιση των αναγκαίων πρώτων υλών για ευρωπαϊκούς κλάδους στρατηγικής σημασίας, όπως η αμυντική βιομηχανία, η αυτοκινητοβιομηχανία, οι καθαρές τεχνολογίες και ο ευρύτερος τεχνολογικός τομέας.

Στο επίκεντρο τα μέταλλα για μπαταρίες και ηλεκτροκίνηση

Μεγάλο μέρος των 46 έργων συνδέεται με τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας και την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αλυσίδας παραγωγής μπαταριών.

Στον κατάλογο κυριαρχούν πέντε βασικές πρώτες ύλες: λίθιο, νικέλιο, κοβάλτιο, μαγγάνιο και γραφίτης.

Πρόκειται για υλικά που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων, αλλά και σε συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας μεγάλης κλίμακας.

Σημαντική παρουσία στη νέα λίστα έχουν επίσης ο χαλκός και το αλουμίνιο, δύο μέταλλα που χρησιμοποιούνται ως αγωγοί σε πλήθος ηλεκτρικών εφαρμογών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει, μέσα από τα συγκεκριμένα έργα, να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή και επεξεργασία υλικών που είναι απαραίτητα για την ενεργειακή μετάβαση και τη λειτουργία βασικών βιομηχανικών κλάδων.

Οι τέσσερις στόχοι της ΕΕ έως το 2030

Η νέα λίστα εντάσσεται στην προσπάθεια εφαρμογής της ευρωπαϊκής Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Materials Act), η οποία θέτει συγκεκριμένους στόχους για το 2030.

Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, η Ένωση επιδιώκει έως τότε:

• Να καλύπτει μέσω εξόρυξης εντός της ΕΕ τουλάχιστον το 10% των αναγκών της σε στρατηγικές πρώτες ύλες.

• Να πραγματοποιεί εντός της Ένωσης την επεξεργασία τουλάχιστον του 40% των αναγκών της.

• Να καλύπτει μέσω ανακύκλωσης τουλάχιστον το 25% των αναγκών της.

• Να μην εξαρτάται από μία μόνο χώρα εκτός ΕΕ για περισσότερο από το 65% των προμηθειών οποιασδήποτε στρατηγικής πρώτης ύλης, σε οποιοδήποτε στάδιο επεξεργασίας.

Τα 46 έργα που ανακοινώθηκαν την Παρασκευή καλύπτουν 15 από τις 17 στρατηγικές ορυκτές πρώτες ύλες που προσδιορίζονται στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Η Επιτροπή επιδιώκει την επίτευξη των στόχων για καθεμία από τις στρατηγικές πρώτες ύλες ξεχωριστά, ώστε να περιοριστούν οι εξαρτήσεις σε κρίσιμα σημεία της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Δεύτερη λίστα έργων – Καθυστερήσεις στις επενδύσεις του 2025

Πρόκειται για τη δεύτερη ομάδα στρατηγικών έργων που επιλέγεται στο πλαίσιο της Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες.

Η πρώτη λίστα είχε παρουσιαστεί τον Μάρτιο του 2025 και περιλάμβανε 47 έργα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και 13 έργα σε τρίτες χώρες.

Ωστόσο, η πλειονότητα εκείνων των έργων βρίσκεται πίσω από το αρχικό χρονοδιάγραμμα, γεγονός που αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επενδύσεις στον τομέα των κρίσιμων ορυκτών, από την αδειοδότηση έως την έναρξη λειτουργίας.

Παρά τις καθυστερήσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι ο συνδυασμός των έργων που επιλέχθηκαν το 2025 και το 2026 μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην επίτευξη των στόχων της.

«Με τα έργα που επιλέχθηκαν το 2025 και το 2026, θα μπορούσαμε πλέον να καλύψουμε πλήρως τον ευρωπαϊκό στόχο εξόρυξης για το λίθιο, το νικέλιο, τις σπάνιες γαίες, το μαγνήσιο και το βολφράμιο», δήλωσε ο αρμόδιος για τη βιομηχανία επίτροπος, Στεφάν Σεζουρνέ (Stéphane Séjourné).

Όπως πρόσθεσε, τα επιλεγμένα έργα θα μπορούσαν επίσης να επιτρέψουν στην ΕΕ να επιτύχει τον στόχο επεξεργασίας για το λίθιο και τις σπάνιες γαίες, καθώς και τον στόχο ανακύκλωσης για το λίθιο, το κοβάλτιο και τις σπάνιες γαίες.

Ελλάδα και άλλες 15 χώρες στη νέα λίστα

Για τη δεύτερη επιλογή στρατηγικών έργων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε περισσότερες από 170 αιτήσεις.

Από αυτές επελέγησαν 46 έργα, τα οποία κατανέμονται σε 16 κράτη-μέλη.

Οι χώρες που περιλαμβάνονται στη νέα λίστα είναι το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Λιθουανία, η Ολλανδία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Σλοβακία, η Ισπανία, η Ρουμανία και η Σουηδία.

Η Κίνα και οι περιορισμοί στις εξαγωγές σπάνιων γαιών

Η προσπάθεια διαφοροποίησης των ευρωπαϊκών προμηθειών συνδέεται άμεσα με την ισχυρή θέση της Κίνας στην παγκόσμια αγορά κρίσιμων πρώτων υλών.

Ο Στεφάν Σεζουρνέ αναφέρθηκε ειδικά στους κινεζικούς περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, υπενθυμίζοντας την ανακοίνωση που είχε πραγματοποιήσει το Πεκίνο έναν χρόνο νωρίτερα.

«Ακριβώς πριν από έναν χρόνο διαπιστώσαμε από πρώτο χέρι γιατί αυτό έχει σημασία. Στις 9 Οκτωβρίου 2025, η Κίνα ανακοίνωσε νέους περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών», δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος. Οι συγκεκριμένοι περιορισμοί αναμένεται να λήξουν τον Ιανουάριο.

Ταχύτερες άδειες και ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση

Ο χαρακτηρισμός ενός έργου ως «στρατηγικού» αποσκοπεί στην επιτάχυνση της υλοποίησής του και στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια.

Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας προβλέπονται συγκεκριμένα χρονικά όρια για τις διαδικασίες αδειοδότησης.

Για τα έργα εξόρυξης, η προθεσμία αδειοδότησης ορίζεται στους 27 μήνες, ενώ για τα έργα επεξεργασίας και ανακύκλωσης στους 15 μήνες.

Με τον τρόπο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να περιορίσει τις καθυστερήσεις που συχνά συνοδεύουν την ανάπτυξη νέων μεταλλευτικών και βιομηχανικών εγκαταστάσεων.

Παράλληλα, ο στρατηγικός χαρακτηρισμός αναμένεται να διευκολύνει την εξασφάλιση της αναγκαίας χρηματοδότησης για την κατασκευή και τη λειτουργία των έργων.

Η Επιτροπή σχεδιάζει, τέλος, να ανακοινώσει αργότερα μέσα στο 2026 και νέα στρατηγικά έργα σε χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, επεκτείνοντας την προσπάθεια διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού πέρα από τα σύνορα των 27 κρατών-μελών.