Τήλος: Το μοντέλο μηδενικών αποβλήτων που ετοιμάζεται να «ταξιδέψει» σε 61 ελληνικά νησιά

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα περιβαλλοντικά εγχειρήματα που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια στην ελληνική νησιωτική χώρα ετοιμάζεται να περάσει σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.

Ο Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου και Πρόεδρος της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας, Γιώργος Χατζημάρκος, έχει χαρακτηρίσει την Τήλο «πιλότο για όλα τα νησιά», ανακοινώνοντας ότι το μοντέλο διαχείρισης μηδενικών αποβλήτων που εφαρμόζεται εκεί πρόκειται να μεταφερθεί και σε άλλα νησιά σε όλη την Ελλάδα, από τα Ιόνια Νησιά και το Βόρειο Αιγαίο μέχρι τη Σαμοθράκη, τις Σπέτσες, τον Πόρο, την Ύδρα, τη Γαύδο, τους Παξούς και την Ελαφόνησο.

Η εξέλιξη δίνει νέα διάσταση σε ένα εγχείρημα που έχει ήδη αλλάξει ριζικά τον τρόπο διαχείρισης των αποβλήτων στην Τήλο και δημιουργεί ένα ενδιαφέρον προηγούμενο για το πώς μια λύση που δοκιμάστηκε τοπικά μπορεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες πολύ περισσότερων νησιών.

Από την ταφή στην ανάκτηση

Η αφετηρία έχει σημασία. Πριν από λίγα χρόνια, το μεγαλύτερο μέρος των απορριμμάτων της Τήλου κατέληγε σε ταφή. Σήμερα ο ΧΥΤΑ έχει κλείσει, το 90% των απορριμμάτων ανακτάται και επιστρέφει στην κυκλική οικονομία, ενώ το υπόλοιπο 10% αξιοποιείται ως εναλλακτικό καύσιμο.

Η Τήλος έχει γίνει παράλληλα το πρώτο πιστοποιημένο νησί μηδενικών αποβλήτων στον κόσμο, αποτελώντας πλέον ένα διεθνές case study για τη διαχείριση αποβλήτων σε νησιωτικό περιβάλλον. Πίσω από τους αριθμούς βρίσκεται όμως μια διαφορετική λογική λειτουργίας. Στην Τήλο δεν υπάρχουν κάδοι στους δρόμους. Νοικοκυριά και επιχειρήσεις διαχωρίζουν τα απορρίμματά τους σε ανακυκλώσιμα, οργανικά και μη ανακυκλώσιμα και η συλλογή πραγματοποιείται πόρτα πόρτα.

Το μοντέλο βασίζεται επομένως όχι μόνο στις υποδομές, αλλά στην ενεργό συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας: κατοίκων, επιχειρήσεων, σχολείων, επαγγελματιών, δημόσιων υπηρεσιών και φορέων.

Από ένα νησί και σε άλλα

Η επόμενη φάση είναι σαφώς πιο απαιτητική. Σύμφωνα με όσα έχει ανακοινώσει ο Γιώργος Χατζημάρκος, στα μικρότερα νησιά, με πληθυσμό έως 1.400 κατοίκους, προβλέπεται να εφαρμοστεί το μοντέλο της Τήλου, ενώ για νησιά από 1.400 έως 10.000 κατοίκους σχεδιάζεται ένα διαφορετικό, πιο «ελαφρύ» μοντέλο, προσαρμοσμένο στο μέγεθος και στις ανάγκες τους.

Και αυτή ακριβώς η προσαρμογή αποτελεί ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της επόμενης ημέρας. Γιατί η μεταφορά ενός επιτυχημένου συστήματος από ένα νησί σε δεκάδες δεν μπορεί να σημαίνει απλή αντιγραφή.

Διαφορετική γεωγραφία, τουριστική πίεση, εποχικότητα, οικονομική δραστηριότητα και διαθέσιμες υποδομές δημιουργούν διαφορετικές ανάγκες. Αυτό που μπορεί να μεταφερθεί είναι οι βασικές αρχές του μοντέλου και η εμπειρία που αποκτήθηκε από την εφαρμογή του.

Το επόμενο στοίχημα για τη νησιωτική Ελλάδα

Για τον ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου και την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, η εμπειρία της Τήλου δημιουργεί πλέον μια βάση πάνω στην οποία μπορεί να στηριχθεί η επόμενη φάση.

Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι μόνο να επαναληφθούν οι περιβαλλοντικές επιδόσεις ενός μικρού νησιού. Είναι να αποδειχθεί ότι οι αρχές που λειτούργησαν στην Τήλο μπορούν να προσαρμοστούν σε διαφορετικές νησιωτικές κοινωνίες και να οδηγήσουν σε ένα νέο, εφαρμόσιμο μοντέλο διαχείρισης αποβλήτων.

Αν αυτό επιτευχθεί, η μεγαλύτερη επιτυχία της Τήλου δεν θα είναι μόνο ότι έγινε το πρώτο πιστοποιημένο νησί μηδενικών αποβλήτων στον κόσμο. Θα είναι ότι ένα μικρό νησί του Νοτίου Αιγαίου κατάφερε να λειτουργήσει ως πιλότος για μια πολύ μεγαλύτερη αλλαγή στη νησιωτική Ελλάδα.