Ασπίδα του Αχιλλέα: Έπεσαν οι υπογραφές για τον Ελληνικό Θόλο – Πάνω από €3 δισ. το πρόγραμμα

Έπεσαν οι υπογραφές σήμερα μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ και πλέον το μεγάλο εξοπλιστικό σχέδιο της Ελλάδας περνά από τη φάση των διαπραγματεύσεων στην υλοποίηση. Ελλάδα και Ισραήλ έβαλαν σήμερα στο Τελ Αβίβ τις τελικές υπογραφές για τη διακρατική συμφωνία που αφορά τη δημιουργία του «Ελληνικού Θόλου», γνωστού ως «Ασπίδα του Αχιλλέα», ανοίγοντας και επίσημα τον δρόμο για την ανάπτυξη ενός από τα μεγαλύτερα και πιο φιλόδοξα προγράμματα ενίσχυσης της ελληνικής αεράμυνας των τελευταίων ετών.

Τις συμβάσεις υπέγραψαν, από ελληνικής πλευράς, η Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ) του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με επικεφαλής τον υποστράτηγο Ιωάννη Μπούρα ενώ από την ισραηλινή πλευρά τη Συμφωνία υπέγραψαν ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Άμυνας Amir Baram, o επικεφαλής της Διεύθυνσης Διεθνούς Αμυντικής Συνεργασίας (SIBAT) του Υπουργείου Άμυνας Yair Kulas, ο επικεφαλής της Διεύθυνσης Αμυντικής Έρευνας και Ανάπτυξης του Υπουργείου Άμυνας Daniel Gold, ο επικεφαλής του Οργανισμού Αντιπυραυλικής Άμυνας Moshe Patel, o Διευθύνων Σύμβουλος της Rafael, Yoav Tourgeman, ο Διευθύνων Σύμβουλος της κρατικής εταιρείας Αεροδιαστημικής και Άμυνας ΙΑΙ, Guy Barlev και άλλοι αξιωματούχοι.

Η σημερινή εξέλιξη έρχεται έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια διαπραγματεύσεων, τεχνικών συζητήσεων και διαδοχικών εγκρίσεων. Με την υπογραφή της συμφωνίας, το πρόγραμμα περνά πλέον στο στάδιο της υλοποίησης, με την ισραηλινή πλευρά να προχωρά στις απαραίτητες παραγγελίες προς τις εταιρείες που συμμετέχουν στο έργο, μεταξύ των οποίων βρίσκονται οι IAI, Rafael και ELTA Systems.

Όπως έχει επισημάνει ο υπουργός Άμυνας, Νίκος Δένδιας, ο σχεδιασμός προβλέπει πλήρη επιχειρησιακή ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα» μέσα σε 35 μήνες. Η ενσωμάτωση των δυνατοτήτων του συστήματος θα γίνει σταδιακά, με τις παραδόσεις να πραγματοποιούνται σε φάσεις και τα διαφορετικά επίπεδα του «Θόλου» να τίθενται διαδοχικά σε επιχειρησιακή λειτουργία.

Η αρχιτεκτονική C5ISRT

Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας έχει περιγράψει τη νέα επιχειρησιακή αρχιτεκτονική με τον όρο C5ISRT, που αντιστοιχεί στα στοιχεία Command, Control, Compute, Communicate, Cyber, Intelligence, Reconnaissance, Surveillance και Targeting.

Η συγκεκριμένη φιλοσοφία αποτυπώνει τη μετάβαση από την αντίληψη των ανεξάρτητων οπλικών συστημάτων σε ένα ολοκληρωμένο δίκτυο, όπου οι πληροφορίες από διαφορετικές πηγές μπορούν να μετατρέπονται σε επιχειρησιακή εικόνα και να οδηγούν στην επιλογή του κατάλληλου μέσου αντιμετώπισης.

Έτσι, ο «Θόλος» δεν θα βασίζεται αποκλειστικά στην ισχύ των πυραύλων αναχαίτισης. Η έγκαιρη ανίχνευση, η συνεχής παρακολούθηση και η ταχύτατη μεταφορά των δεδομένων στα κέντρα διοίκησης αποτελούν εξίσου κρίσιμα στοιχεία για την αποτελεσματικότητά του.

Ένα νέο μοντέλο αμυντικού σχεδιασμού

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα εξοπλιστικά εγχειρήματα των τελευταίων ετών για τις Ένοπλες Δυνάμεις. Η βασική της διαφορά είναι ότι δεν αφορά την απόκτηση μεμονωμένων οπλικών συστημάτων, αλλά τη δημιουργία μιας ενιαίας και πολυεπίπεδης αρχιτεκτονικής αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας.

Πρόκειται, ουσιαστικά, για μια διαφορετική προσέγγιση στον αμυντικό σχεδιασμό, με έμφαση στη διασύνδεση των επιμέρους μέσων και στην αξιοποίηση κοινής επιχειρησιακής εικόνας. Στόχος είναι τα σύγχρονα οπλικά συστήματα που διαθέτουν ή αποκτούν οι Ένοπλες Δυνάμεις — από τα F-35 και τα αναβαθμισμένα F-16 Viper μέχρι τις φρεγάτες FDI Belharra και τα νέα drones — να μπορούν να λειτουργούν σε ένα ενιαίο δικτυοκεντρικό περιβάλλον, ανταλλάσσοντας δεδομένα σε πραγματικό χρόνο.

Με αυτόν τον τρόπο, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν από τους βασικούς πυλώνες της διακλαδικότητας, ενισχύοντας τη δυνατότητα των διαφορετικών Κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων να επιχειρούν συντονισμένα και με κοινή εικόνα του πεδίου.

Η ονομασία του νέου συστήματος, σύμφωνα με τον Νίκο Δένδια, «δεν έχει επιλεγεί τυχαία». Η ασπίδα του ομηρικού Αχιλλέα διέθετε «πέντε επάλληλα στρώματα» και αντίστοιχα η σύγχρονη ελληνική «Ασπίδα» σχεδιάζεται ως «μια πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική προστασίας της ελληνικής επικράτειας», η οποία εκτείνεται σε πέντε διαφορετικά πεδία: «Στη θάλασσα, τη στεριά, τον αέρα, τον κυβερνοχώρο, το διάστημα». Κατά τον υπουργό Εθνικής Άμυνας, πρόκειται ουσιαστικά για «τη μετάβαση από ένα άθροισμα οπλικών συστημάτων σε ένα ολιστικό σύστημα αποτροπής».

Στη νέα αυτή αρχιτεκτονική εντάσσονται τα πλοία, τα αεροσκάφη, τα χερσαία μέσα, τα αυτόνομα συστήματα και οι νέοι δορυφόροι, αλλά και «κάθε πλατφόρμα που διαθέτει αισθητήρες». Όλα θα συνδέονται «σε μια ενιαία δικτυοκεντρική αρχιτεκτονική», στη βάση της οποίας θα λειτουργεί «ένα ενοποιημένο σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου (Command & Control)». Όπως εξήγησε ο Νίκος Δένδιας, το συγκεκριμένο σύστημα «προτεραιοποιεί την απειλή, την αξιολογεί και προτείνει τον βέλτιστο τρόπο αντιμετώπισης», μετατρέποντας «την πληροφορία σε επιχειρησιακή δυνατότητα». Παράλληλα, τα νέα πλοία του Στόλου και τα αεροσκάφη 4,5 και 5ης γενιάς δεν θα περιορίζονται «στη στενή άμυνα του Αιγαίου», αλλά «θα μπορούν να αναλάβουν έναν ευρύτερο αποτρεπτικό ρόλο».

Δορυφόροι και νέα διάσταση στο διάστημα

Ξεχωριστή θέση στην Ασπίδα του Αχιλλέα αποκτά το διάστημα. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας αναφέρθηκε στην εγκατάσταση στην Ελλάδα ενός από τους δύο κόμβους του ευρωπαϊκού προγράμματος ασφαλών κυβερνητικών δορυφορικών επικοινωνιών GOVSATCOM, η οποία, όπως είπε, «αναδεικνύει τον γεωπολιτικό και στρατηγικό ρόλο της χώρας μας ως πυλώνα ασφάλειας και σταθερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Παράλληλα, σημείωσε ότι «Η Ελλάδα έχει αποκτήσει στόλο μικροδορυφόρων και προετοιμάζεται για τον πρώτο μεγάλο γεωστατικό δορυφόρο της». Οι δορυφορικές επικοινωνίες, σύμφωνα με τον ίδιο, «αποτελούν επιπλέον διάσταση της “Ασπίδας του Αχιλλέα”», ως «την επέκταση της ολιστικής μας προσέγγισης και στο διαστημικό πεδίο», το οποίο αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη σύγχρονη άμυνα.

Στο επίκεντρο και η ελληνική αμυντική βιομηχανία

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αναμένεται να δώσει σημαντική ώθηση στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία.

Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος ξεπερνά τα 3 δισ. ευρώ, ενώ η προκαταβολή υπολογίζεται περίπου στα 600 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για το μεγαλύτερο εξοπλιστικό εγχείρημα μετά την απόκτηση των φρεγατών Belharra, ύψους περίπου 4 δισ. ευρώ, και των μαχητικών Rafale, συνολικού κόστους περίπου 3 δισ. ευρώ, στο οποίο προβλέπεται συγκεκριμένη και ουσιαστική ελληνική συμμετοχή, τουλάχιστον σε ποσοστό 25%.

Με βάση αυτόν τον σχεδιασμό, ποσό της τάξης των 700 εκατ. ευρώ εκτιμάται ότι θα κατευθυνθεί στην ελληνική οικονομία μέσω συμβάσεων με εγχώριες επιχειρήσεις, συμπαραγωγών, μεταφοράς τεχνογνωσίας και ανάπτυξης νέων τεχνολογικών δυνατοτήτων.

Ο Νίκος Δένδιας επανέλαβε ως προϋπόθεση «τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε ποσοστό τουλάχιστον 25% σε όλα τα εξοπλιστικά προγράμματα», δίνοντας παράλληλα έμφαση «στην ουσιαστική μεταφορά τεχνογνωσίας και παραγωγής στο ελληνικό αμυντικό οικοσύστημα» και «στην πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα των συστημάτων αυτών».

«Στόχος η Ελλάδα να μην παραμένει παθητικός αγοραστής και χρήστης αμυντικών συστημάτων», σημείωσε ο υπουργός, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα πρέπει «να συμμετέχει ενεργά στον σχεδιασμό, στην παραγωγή και στην εξέλιξη αυτών, ενισχύοντας την εγχώρια τεχνογνωσία». Κλείνοντας, χαρακτήρισε την «Ασπίδα του Αχιλλέα» «μια νέα προσέγγιση χρήσης των οπλικών συστημάτων, με ολιστική διάσταση», η οποία «Αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα της “Ατζέντας 2030” και μια διαφορετική αντίληψη για την ‘Αμυνα της χώρας».

Οι ισραηλινές εταιρείες

Κεντρικό ρόλο στη νέα αρχιτεκτονική θα έχουν ισραηλινές αμυντικές εταιρείες, οι οποίες διαθέτουν σημαντική εμπειρία στην ανάπτυξη πολυεπίπεδων συστημάτων αεράμυνας.

Η επιλογή των συγκεκριμένων εταιρειών συνδέεται και με τη γενικότερη εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας και Ισραήλ.

Η Israel Aerospace Industries (IAI) αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της ισραηλινής συμμετοχής.

Στο χαρτοφυλάκιό της βρίσκεται το BARAK MX, ένα ολοκληρωμένο σύστημα επίγειας αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας, το οποίο συνδυάζει αισθητήρες, σύστημα διοίκησης μάχης και διαφορετικούς αναχαιτιστές σε δικτυωμένη αρχιτεκτονική.

Το σύστημα έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση διαφορετικών κατηγοριών εναέριων απειλών, ενώ μπορεί να συνδέει πολλαπλές μονάδες και αισθητήρες σε ένα κοινό δίκτυο.

Η IAI διαθέτει ήδη παρουσία στην Ελλάδα, καθώς στη χώρα επιχειρούν μη επανδρωμένα αεροσκάφη HERON, ενώ η εταιρεία έχει αναπτύξει συνεργασία και με το Πολεμικό Ναυτικό στον τομέα των μη επανδρωμένων υποβρυχίων.

Στον ίδιο τεχνολογικό όμιλο ανήκει η ELTA Systems, η οποία αναμένεται να έχει σημαντικό ρόλο στον τομέα των αισθητήρων και των ραντάρ.

Σε μια ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική αεράμυνας, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η δυνατότητα ενός αναχαιτιστή. Προηγείται η ανίχνευση μιας απειλής, η παρακολούθηση της πορείας της, η αξιολόγηση των δεδομένων και, στη συνέχεια, η αποστολή των απαραίτητων πληροφοριών στο κατάλληλο σύστημα αντιμετώπισης.

Ακριβώς γι’ αυτό, οι δυνατότητες εντοπισμού και διαχείρισης δεδομένων αποτελούν βασικό τμήμα της συνολικής λειτουργίας του «Θόλου».

Δεύτερος μεγάλος ισραηλινός πυλώνας είναι η Rafael Advanced Defense Systems.

Η εταιρεία συνδέεται με το David’s Sling, ένα σύστημα που έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση υψηλότερης κατηγορίας πυραυλικών και βαλλιστικών απειλών.

Παράλληλα, στο χαρτοφυλάκιο της Rafael βρίσκεται η οικογένεια SPYDER, η οποία προορίζεται για την αντιμετώπιση αεροσκαφών, UAV και άλλων εναέριων στόχων.

Τα David’s Sling και SPYDER αποτελούν βασικά στοιχεία της ισραηλινής προσέγγισης στην πολυεπίπεδη αεράμυνα, η οποία αποτελεί και τη φιλοσοφία πάνω στην οποία σχεδιάζεται ο ελληνικός «Θόλος».

Ισχυρή παρουσία στην ευρύτερη ελληνική αμυντική αρχιτεκτονική έχει και η Elbit Systems, η οποία διατηρεί ήδη σημαντικές συμβάσεις και συνεργασίες με τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται σύμβαση ύψους περίπου 650 εκατ. ευρώ, η οποία αφορά το σύστημα PULS, κατευθυνόμενες ρουκέτες διαφορετικών βεληνεκών, εκπαιδευτικά πυρομαχικά και loitering munitions. Η υλοποίηση προβλέπεται σε ορίζοντα τετραετίας, με δεκαετή περίοδο υποστήριξης.

Το PULS δεν αποτελεί, με την αυστηρή έννοια, τμήμα της «Ασπίδας του Αχιλλέα» ως αντιαεροπορικού και αντιβαλλιστικού θόλου. Ωστόσο, αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ευρύτερης νέας αρχιτεκτονικής πυραυλικής ισχύος των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Η Elbit έχει αναλάβει επίσης το International Flight Training Center (IFTC) της Πολεμικής Αεροπορίας στην Καλαμάτα. Η συγκεκριμένη σύμβαση ανέρχεται περίπου σε 1,65 δισ. δολάρια ή 1,375 δισ. ευρώ, με χρονικό ορίζοντα περίπου 20 ετών.

Η εταιρεία έχει παράλληλα μακρόχρονη συνεργασία με την Ελλάδα σε τομείς όπως τα ηλεκτρονικά, τα συστήματα διοίκησης, οι επικοινωνίες, τα UAV και άλλες τεχνολογίες.

Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, δεν θα πρέπει όλες αυτές οι συνεργασίες να παρουσιάζονται ως ξεχωριστές συμβάσεις της «Ασπίδας του Αχιλλέα», εφόσον δεν υπάρχει συγκεκριμένη σύμβαση ή ανάθεση που να τις εντάσσει στο συγκεκριμένο πρόγραμμα.