Κουνούπια: Η επέλαση όλο τον χρόνο – Τι άλλαξε τα δεδομένα, ειδικοί εξηγούν στο Mononews

Η μάχη με τα κουνούπια στη χώρα μας έχει περάσει σε μια εντελώς νέα, απειλητική φάση, μετατρέποντας την καθημερινότητα των πολιτών σε διαρκές μαρτύριο.

Δεν περιορίζονται πλέον στους καλοκαιρινούς μήνες, αλλά επιτίθενται αμείλικτα όλο τον χρόνο, βρίσκοντας στα αστικά κέντρα τις ιδανικές συνθήκες για να πολλαπλασιαστούν, να προσαρμοστούν και να δοκιμάσουν τις αντοχές μας σε επίπεδα, που δεν είχαμε φανταστεί ποτέ άλλοτε.

Δεν πρόκειται για άλλο ένα τρομολαγνικό σενάριο. Ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία είναι απτός και με αποδείξεις. Τα κουνούπια μπορούν να μεταφέρουν πολλά σοβαρά νοσήματα στους ανθρώπους, κάποια από τα οποία δυνητικά θανατηφόρα.

Το Mononews απευθύνθηκε σε δύο ειδικούς, οι οποίοι λύνουν τις βασικές απορίες για τα κουνούπια.

Κουνούπια: Η επέλαση όλο τον χρόνο

Η καθηγήτρια Παρασιτολογίας και Εντομολογίας της Δημόσιας Υγείας, Τμήμα Πολιτικών Δημόσιας Υγείας, Σχολή Δημόσιας Υγείας, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Ελένη Πατσούλα, μας λέει:

«Τα κουνούπια θεωρούνται από τους πλέον θανατηφόρους οργανισμούς στον πλανήτη, καθώς είναι ικανά να μεταδώσουν ασθένειες, όπως η ελονοσία, ο Δάγκειος πυρετός, ο ιός του Δυτικού Νείλου, ο ιός Zika, ο ιός Chikungunya, ο κίτρινος πυρετός και πολλές άλλες, προκαλώντας χιλιάδες θανάτους ανθρώπων κάθε χρόνο.

Η μετάδοση των παθογόνων γίνεται από συγκεκριμένα γένη και είδη κουνουπιών.

Anopheles: αποτελούν διαβιβαστές της ελονοσίας,

Culex: αποτελούν διαβιβαστές του ιού του Δυτικού Νείλου,

Aedes (Aedesaegypti και δευτερευόντως Aedesalbopictus) αποτελούν διαβιβαστές του Δάγκειου, του Chikungunya και του Zika».

Τι έχει αλλάξει

Τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με την ειδικό, παρατηρείται περαιτέρω γεωγραφική εξάπλωση και εγκατάσταση ειδών κουνουπιών, οδηγώντας σε εξάρσεις επιδημιών.

«Η εμφάνιση ξενικών, χωροκατακτητικών ειδών κουνουπιών σχετίζεται τόσο με τις μετακινήσεις ανθρώπων και προϊόντων, όσο και με την κλιματική αλλαγή και με τις περιβαλλοντικές παρεμβάσεις, που επηρεάζουν τα ενδιαιτήματα των κουνουπιών, ενισχύοντας τη δυναμική μετάδοσης παθογόνων», αναφέρει η κα Πατσούλα.

Ο πρόεδρος Δ.Σ. ΣΕΑΜΕ (Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Απεντομώσεων Μυοκτονιών Ελλάδος), γεωπόνος, Γιώργος Λάμπρου, χαρακτηρίζει ιδιαίτερα απαιτητική τη φετινή περίοδο, ειδικά Αττική.

«Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, έως τις 26 Αυγούστου είχαν δηλωθεί 232 εγχώρια κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου στη χώρα, από τα οποία 165 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα και είχαν καταγραφεί 19 θάνατοι.

Δεν πρόκειται, όμως, για κάτι πρωτοφανές για την Ελλάδα. Κρούσματα καταγράφονται σχεδόν κάθε χρόνο από το 2010. Ενδεικτικά, το 2018 είχαν δηλωθεί 317 κρούσματα, το 2022 286, το 2010 262 και το 2024 220.

Αυτό, που μεταβάλλεται σημαντικά από χρονιά σε χρονιά, είναι η ένταση και η γεωγραφική κατανομή της κυκλοφορίας του ιού», όπως επισημαίνει.

Τα είδη των κουνουπιών

Η κα Πατσούλα διασαφηνίζει ποια είδη κουνουπιών ευθύνονται για συγκεκριμένες ασθένειες.

Μέσω του τσιμπήματος ενός μολυσμένου Ανωφελούς κουνουπιού (Anopheles) μεταδίδεται το παράσιτο πλασμώδιο της ελονοσίας. Πληθυσμοί ανωφελών καταγράφονται σε αγροτικές και υδροτροπικές περιοχές της χώρας.

Η ελονοσία ήταν ενδημική στη χώρα μας έως το 1974 και πλέον εμφανίζεται μόνο σποραδικά.

Το κοινό σπιτικό κουνούπι Culexpipiens μολύνεται με τον ιό του Δυτικού Νείλου, όταν τσιμπήσει πτηνό που νοσεί και στη συνέχεια μπορεί να τον μεταδώσει σε άλλα πτηνά ή θηλαστικά, όπως ανθρώπους και άλογα.

Το κουνούπι τίγρης Aedesalbopictus έφτασε στην Ελλάδα πριν από περίπου 23 χρόνια από την Ασία και έχει πλέον εξαπλωθεί σε Νότια και Κεντρική Ευρώπη, προκαλώντας τοπικές επιδημίες Δάγκειου πυρετού και Chikungunya σε Γαλλία και Ιταλία, αποτελώντας πλέον έναν υπολογίσιμο κίνδυνο για την Ευρώπη, για περαιτέρω καταγραφή σχετικών επιδημιών στο μέλλον.

«Τα περισσότερα είδη κουνουπιών δεν είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο και τα ζώα. Τσιμπούν μόνο τα θηλυκά, που χρειάζονται αίμα για την παραγωγή αυγών και για τη δημιουργία απογόνων.

Για να μεταδοθεί κάποια ασθένεια, τα κουνούπια πρέπει να έχουν προηγουμένως μολυνθεί τσιμπώντας άλλον ξενιστή, που μεταφέρει το παθογόνο», μας λέει η καθηγήτρια Παρασιτολογίας και Εντομολογίας της Δημόσιας Υγείας.

Η διαχείριση των κουνουπιών

Η διαχείριση των κουνουπιών αφορά τόσο στους δημόσιους, όσο και τους ιδιωτικούς χώρους, και βασίζεται σε έναν συνδυασμό πρόληψης, εντομολογικής επιτήρησης και στοχευμένων παρεμβάσεων.

«Όπου απαιτείται επαγγελματική εφαρμογή καταπολέμησης, αυτή πρέπει να πραγματοποιείται από αδειοδοτημένες επιχειρήσεις, με την ευθύνη του υπεύθυνου επιστήμονα.

Δεν μιλάμε, επομένως, απλώς για ψεκασμούς. Η διαχείριση ξεκινά από τον εντοπισμό και από τη χαρτογράφηση των πιθανών εστιών αναπαραγωγής, την εξάλειψή τους, όπου αυτό είναι δυνατό, και τη συστηματική παρακολούθησή τους», περιγράφει ο κ. Λάμπρου.

Το βασικό μέτρο πρόληψης

Η εντομολογική επιτήρηση επιτρέπει στους ειδικούς να γνωρίζουν ποια είδη κουνουπιών υπάρχουν, πώς μεταβάλλονται οι πληθυσμοί τους και πού πρέπει να κατευθύνονται οι παρεμβάσεις.

Η εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας για το 2026 χαρακτηρίζει τη συστηματική εντομολογική επιτήρηση αναπόσπαστο μέρος των ολοκληρωμένων προγραμμάτων και συνδέει τα δεδομένα της με τη λήψη αποφάσεων και με την εφαρμογή διορθωτικών μέτρων.

«Η λεγόμενη προνυμφοκτονία αποτελεί βασικό εργαλείο πρόληψης, γιατί αντιμετωπίζουμε τα κουνούπια στις υδάτινες εστίες ανάπτυξής τους πριν εξελιχθούν σε ενήλικα.

Για να είναι αποτελεσματική, πρέπει να ξεκινά έγκαιρα, με βάση τον συστηματικό έλεγχο των εστιών, και να προσαρμόζεται στα εντομολογικά και περιβαλλοντικά δεδομένα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει, τέλος, να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των πιθανών εστιών, ανεξάρτητα από το αν βρίσκονται σε δημόσιο ή σε ιδιωτικό χώρο.

Η ίδια η εγκύκλιος αναφέρεται, μεταξύ άλλων, σε αποχετεύσεις και σε βόθρους, σε δεξαμενές, σε φραγμένους αγωγούς ομβρίων, σε αντικείμενα που συγκρατούν νερό και σε κολυμβητικές δεξαμενές εκτός λειτουργίας, ενώ επισημαίνει ειδικά την ανάγκη πρόσβασης και διαχείρισης εστιών σε ιδιωτικούς χώρους», αναφέρει ο κ. Λάμπρου.

Ανάμεσά μας όλο τον χρόνο

Οι ερευνητικές δράσεις εντομολογικής επιτήρησης στην Αττική έχουν δείξει ότι τα κοινά κουνούπια και τα κουνούπια τίγρεις δραστηριοποιούνται πλέον σχεδόν όλο τον χρόνο, λόγω των ήπιων θερμοκρασιών που επικρατούν.

Μάλιστα ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει ανιχνευθεί σε πληθυσμούς κοινών κουνουπιών και τον χειμώνα. Αυτό αναδεικνύει την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης από τους αρμόδιους φορείς όλο τον χρόνο.

«Από τη σκοπιά της Δημόσιας Υγείας, είναι πρωταρχικής σημασίας η ανάπτυξη και η εφαρμογή δράσεων πρόληψης και ελέγχου της μετάδοσης των νοσημάτων από τα κουνούπια.

Επιπλέον, δε, η διαρκής υλοποίηση προγραμμάτων ολοκληρωμένης διαχείρισης των πληθυσμών τους», καταλήγει η κα Πατσούλα.

Ο κ. Λάμπρου είναι σαφής.  Όταν υπάρχει πρόβλημα, που απαιτεί επαγγελματική αντιμετώπιση σε ιδιωτικό χώρο, πρέπει να απευθυνόμαστε σε αδειοδοτημένες επιχειρήσεις καταπολέμησης εντόμων και τρωκτικών.

«Αντίστοιχα, όταν εντοπίζονται σημαντικές πιθανές εστίες ή ιδιαίτερα αυξημένοι πληθυσμοί κουνουπιών σε δημόσιους ή κοινόχρηστους χώρους, πρέπει να ενημερώνονται οι αρμόδιες δημόσιες Αρχές».

Δείτε επίσης

Υγειονομική «βόμβα»: Πώς τα ταξίδια και η κλιματική αλλαγή φέρνουν τα τροπικά κουνούπια στην Ελλάδα

Σάρα Σολντάτι: To πανέμορφο μοντέλο, η διαμάχη με τον Ντελ Βέκιο και το ελικόπτερο στις Σπέτσες – Το χρονικό ενός κοσμικού θρίλερ