Ιράν: Ετοιμάζει όρους για την επαναφορά της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ

Νέα προσπάθεια για την επαναφορά της ομαλής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς οι χώρες που συμμετέχουν στις διαμεσολαβητικές προσπάθειες για τον πόλεμο στο Ιράν δίνουν εκ νέου έμφαση στο κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα. Η Τεχεράνη συμφώνησε να καταρτίσει έναν κατάλογο με τις προϋποθέσεις που θεωρεί απαραίτητες για την αποκατάσταση της κανονικής κίνησης των πλοίων, μετά την παρέμβαση απεσταλμένου του Κατάρ, ο οποίος ζήτησε από την ιρανική ηγεσία να σεβαστεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.

Η εξέλιξη σημειώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποσυρθεί από τις διαπραγματεύσεις και έχουν επιλέξει να εντείνουν την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη. Την Πέμπτη, ο πρωθυπουργός του Κατάρ μετέβη στην ιρανική πρωτεύουσα και πραγματοποίησε επαφές με ανώτατους Ιρανούς αξιωματούχους, μεταφέροντας το μήνυμα ότι θα πρέπει να αποκατασταθεί το καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας που ίσχυε πριν από την έναρξη του πολέμου σε αυτή τη ζωτικής σημασίας διεθνή θαλάσσια οδό.

Το Κατάρ, το οποίο αποτελεί σύμμαχο των ΗΠΑ και ταυτόχρονα γειτονική χώρα του Ιράν στον Κόλπο, είχε διαδραματίσει μαζί με το Πακιστάν σημαντικό ρόλο στη διαμεσολάβηση που οδήγησε τον Ιούνιο στην επίτευξη ενός μνημονίου κατανόησης. Η συμφωνία εκείνη είχε συμβάλει στην επίτευξη κατάπαυσης του πυρός και είχε θέσει συγκεκριμένους όρους για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, το στενό θαλάσσιο πέρασμα που βρίσκεται ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν.

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Τεχεράνη την Πέμπτη, ο πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών του Κατάρ, σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, δήλωσε μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα X ότι κατά τις συναντήσεις του με ανώτατους Ιρανούς αξιωματούχους υπογράμμισε «τη σημασία του σεβασμού της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο».

Λίγο αργότερα, ο Μοχσέν Ρεζάι, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, αποκάλυψε ότι η Τεχεράνη βρίσκεται στη διαδικασία κατάρτισης ενός καταλόγου με τους όρους που θα πρέπει να πληρωθούν προκειμένου να ανοίξουν εκ νέου τα Στενά. Όπως ανέφερε, οι διαμεσολαβητές είχαν ζητήσει από το Ιράν να παρουσιάσει με σαφήνεια τις προϋποθέσεις του για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας και η ιρανική πλευρά συμφώνησε να προχωρήσει στη συγκεκριμένη διαδικασία.

Σε συνέντευξή του στο τηλεοπτικό δίκτυο Al Manar, μιλώντας μέσω διερμηνέα, ο Ρεζάι υποστήριξε ότι το Ιράν έχει ήδη καταλήξει σε συμφωνία με το Ομάν για τη δημιουργία ενός θαλάσσιου διαδρόμου μέσω των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με την περιγραφή του, τμήματα της προβλεπόμενης διαδρομής θα βρίσκονται σε ομανικά χωρικά ύδατα, ενώ άλλα τμήματα θα περνούν από ιρανικά ύδατα.

Με βάση το σχέδιο που περιέγραψε ο Ιρανός αξιωματούχος, τα πλοία θα χρησιμοποιούν έναν ειδικά καθορισμένο κεντρικό δίαυλο για τη διέλευσή τους από τα Στενά, υπό την προϋπόθεση όμως ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποδεχθούν τους όρους που έχει θέσει η Τεχεράνη.

Οι απαιτήσεις του Ιράν στο παρελθόν έχουν περιλάβει τον τερματισμό του αμερικανικού αποκλεισμού σε βάρος των ιρανικών λιμανιών, την καταβολή αποζημιώσεων, αλλά και την άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στη χώρα. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν είναι σαφές εάν η Τεχεράνη προτίθεται να τροποποιήσει τις συγκεκριμένες απαιτήσεις, ώστε να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό από την αμερικανική κυβέρνηση.

Την ίδια στιγμή, Αμερικανοί στρατιωτικοί διοικητές υποστηρίζουν ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν ήδη προχωρήσει σε επιχειρήσεις απομάκρυνσης θαλάσσιων ναρκών από τα Στενά. Οι νάρκες, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, είχαν τοποθετηθεί μήνες νωρίτερα από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν.

«Η ουσία είναι ότι σήμερα οι διεθνείς θαλάσσιοι διάδρομοι είναι ανοιχτοί και η δυναμική ενισχύεται», δήλωσε ο ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, διοικητής της Κεντρικής Διοίκησης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα που αναρτήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο Κούπερ υποστήριξε ακόμη ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν τους τελευταίους μήνες συμβάλει στη διέλευση περίπου 1.500 εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Τα πλοία αυτά, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, μετέφεραν συνολικά σχεδόν 750 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ανοιχτά και ότι η διεθνής ναυσιπλοΐα μπορεί να συνεχιστεί. Ωστόσο, στην πράξη, πολλές ναυτιλιακές εταιρείες και πλοία έχουν επιλέξει να μην ακολουθούν τη συγκεκριμένη διαδρομή, φοβούμενα τις απειλές του Ιράν.

Οι υπηρεσίες που παρακολουθούν την κίνηση των πλοίων εκτιμούν ότι η δραστηριότητα στα Στενά έχει περιοριστεί σε επίπεδα που αντιστοιχούν μόλις στο 5% έως 15% της κανονικής κίνησης. Η μεγάλη αυτή μείωση καταδεικνύει το χάσμα που εξακολουθεί να υπάρχει ανάμεσα στις δηλώσεις ότι η θαλάσσια οδός είναι ανοιχτή και στην πραγματική εικόνα που επικρατεί στη ναυτιλία.

Η κατάσταση έχει προκαλέσει παράλληλα σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια των ναυτικών που διέρχονται από την περιοχή. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός του ΟΗΕ έχει καταγράψει συνολικά 70 περιστατικά στα Στενά του Ορμούζ από την έναρξη του πολέμου. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Οργανισμού, τα περιστατικά αυτά έχουν οδηγήσει στον θάνατο 19 ναυτικών.

Η επαναφορά της κανονικής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί, ως εκ τούτου, ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα των διεθνών διαμεσολαβητικών προσπαθειών. Η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ του Ιράν, των ΗΠΑ και των χωρών που επιχειρούν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο την ασφάλεια της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού, αλλά και τις διεθνείς αγορές ενέργειας, δεδομένου του τεράστιου όγκου πετρελαίου που μεταφερόταν από τα Στενά πριν από τον πόλεμο.