Μετά τους S-400, ο λογαριασμός των F-35: Γιατί η Τουρκία μπορεί να πληρώσει «χρυσά» έξι παλαιότερα μαχητικά

Η πιθανή πώληση των S-400 σε αραβική χώρα, με το Κατάρ να εμφανίζεται ως ένας από τους επικρατέστερους πιθανούς αγοραστές, μπορεί —όπως έχουμε ήδη γράψει— να απομακρύνει το μεγαλύτερο εμπόδιο για την επιστροφή της Τουρκίας στα F-35. Με την προϋπόθεση ότι θα το δεχθεί το Κατάρ και να συγκαταθέσουν σε αυτήν την πώληση και οι Ρώσοι και οι Αμερικανοί. Γιατί και στo Κατάρ λειτουργούν αμερικανικές βάσεις με F-35, που οι Αμερικανοί δεν αφήνουν να συνυπάρχουν με τους S-400

Αλλά, κι αν ακόμα βρεθεί τρόπος η Αγκυρα να απαλλαγεί από τους ρωσικούς S-400, αυτό όμως, δεν σημαίνει ότι η Τουρκία θα περάσει εύκολα, γρήγορα ή φθηνά την πόρτα που επιχειρεί να ανοίξει. Η μεταβίβαση του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος αποτελεί μόνο την πρώτη κίνηση σε μια πολύ πιο σύνθετη διαπραγμάτευση

Ακολουθούν η άρση των κυρώσεων CAATSA, η αντιμετώπιση των αντιδράσεων στο αμερικανικό Κογκρέσο, η επαναπιστοποίηση της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας και η δημιουργία από την αρχή της υποδομής που απαιτεί η επιχειρησιακή ένταξη του F-35.

Και όλα αυτά συνοδεύονται από έναν λογαριασμό που, σύμφωνα με πληροφορίες οι οποίες έχουν δει το φως της δημοσιότητας, μπορεί να προσεγγίσει τα 5 δισ. δολάρια.

Στο επίκεντρο βρίσκονται τα έξι F-35A που είχαν κατασκευαστεί για την Τουρκία όταν η χώρα συμμετείχε ακόμη στο πολυεθνικό πρόγραμμα. Η παράδοσή τους ανεστάλη μετά την προμήθεια των S-400 και την αποβολή της Άγκυρας από το πρόγραμμα το 2019. Η Ουάσιγκτον είχε υποστηρίξει ότι η ταυτόχρονη παρουσία του ρωσικού συστήματος και των αμερικανικών μαχητικών θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ευαίσθητα δεδομένα για το ίχνος, τους αισθητήρες και τις δυνατότητες χαμηλής παρατηρησιμότητας του F-35. Ακολούθησε η επιβολή κυρώσεων βάσει του CAATSA, οι οποίες έκλεισαν ουσιαστικά την πρόσβαση της Τουρκίας στο πιο προηγμένο αμερικανικό αεροπορικό πρόγραμμα.

Η βασική προϋπόθεση

Σήμερα, η εικόνα δείχνει να μεταβάλλεται. Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται διατεθειμένος να εξετάσει εκ νέου την πώληση F-35 στην Τουρκία, ενώ ο Χακάν Φιντάν έχει υποστηρίξει ότι υπάρχει πολιτική βούληση και στις δύο πρωτεύουσες για την επίλυση της διαφοράς. Η βασική προϋπόθεση, ωστόσο, παραμένει η ίδια: η Τουρκία πρέπει να πάψει να κατέχει τους S-400. Η απομάκρυνσή τους μπορεί να άρει το βασικό νομικό εμπόδιο. Δεν δημιουργεί όμως αυτομάτως υποχρέωση στην Ουάσιγκτον να εγκρίνει την παράδοση των αεροσκαφών.

Οι εκτιμήσεις για κόστος έως και 5 δισ. δολαρίων δεν σημαίνουν ότι κάθε F-35 θα κοστίσει στην Τουρκία περισσότερα από 800 εκατ. δολάρια. Το ποσό, εάν επιβεβαιωθεί, θα αφορά ένα συνολικό πακέτο επανόδου: την παράδοση των αεροσκαφών, τις απαιτούμενες τεχνικές παρεμβάσεις, την εκπαίδευση πιλότων και μηχανικών, τις εγκαταστάσεις ασφαλείας, τους προσομοιωτές, τον εξοπλισμό εδάφους, τα ανταλλακτικά, τα όπλα και την πολυετή τεχνική υποστήριξη.

Η Άγκυρα δεν θα πληρώσει, επομένως, μόνο για έξι μαχητικά. Θα πληρώσει για να ξαναχτίσει ένα επιχειρησιακό οικοσύστημα από το οποίο εκδιώχθηκε πριν από επτά χρόνια. Στο διάστημα αυτό έχασε βιομηχανικό έργο, θέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, πρόσβαση σε τεχνογνωσία και πολύτιμο χρόνο εκπαίδευσης.

Η επιστροφή στα F-35 δεν μπορεί να γίνει με την απλή παράδοση έξι αεροσκαφών. Απαιτεί επανένταξη σε ένα αυστηρά ελεγχόμενο δίκτυο λογισμικού, συντήρησης, ανταλλακτικών και διαχείρισης διαβαθμισμένων δεδομένων.

Η Τουρκία θα πρέπει επίσης να αποδείξει ότι οι S-400, ο συναφής εξοπλισμός και το προσωπικό που τους υποστηρίζει έχουν απομακρυνθεί πλήρως από τον έλεγχό της. Η απλή μεταφορά των πυραύλων σε αποθήκη ή η αδρανοποίησή τους δεν θα αρκούσε για να καμφθούν οι αμερικανικές ενστάσεις.

Υπάρχει και ένα δεύτερο, καθόλου αμελητέο, ζήτημα για την Άγκυρα. Τα έξι F-35 κατασκευάστηκαν το 2018 και αντιστοιχούν σε παλαιότερη διαμόρφωση του μαχητικού. Δεν διαθέτουν εξαρχής το νεότερο υλικό Technology Refresh 3, το οποίο αποτελεί την τεχνολογική βάση για πολλές από τις δυνατότητες του Block 4. Το TR-3 προσφέρει αυξημένη επεξεργαστική ισχύ και μεγαλύτερη μνήμη, επιτρέποντας την ενσωμάτωση νεότερου λογισμικού, προηγμένων αισθητήρων, πρόσθετων όπλων και βελτιωμένων λειτουργιών ηλεκτρονικού πολέμου.

Η Τουρκία, συνεπώς, δεν μπορεί να παραλάβει τα έξι αεροσκάφη και να θεωρήσει ότι απέκτησε μαχητικά αντίστοιχης τεχνολογικής διαμόρφωσης με εκείνα που προγραμματίζεται να λάβει η Ελλάδα. Για να προσεγγίσουν το νεότερο επίπεδο δυνατοτήτων, τα τουρκικά F-35 θα χρειαστούν εκτεταμένες αναβαθμίσεις. Αυτές θα εξαρτηθούν από την αμερικανική έγκριση, τη διαθεσιμότητα των σχετικών κιτ και την εξέλιξη του ίδιου του προγράμματος Block 4, το οποίο αντιμετωπίζει καθυστερήσεις, τεχνικές δυσκολίες και υπερβάσεις κόστους.

Το πλεονέκτημα της Ελλάδας

Το ελληνικό πλεονέκτημα δεν πρέπει να υπερεκτιμάται, αλλά είναι υπαρκτό. Τα ελληνικά αεροσκάφη, λόγω του μεταγενέστερου χρόνου παραγωγής τους, αναμένεται να διαθέτουν νεότερη τεχνολογική βάση και μεγαλύτερες δυνατότητες μελλοντικής εξέλιξης.

Ακόμη και εάν απομακρυνθούν οι S-400, η επιστροφή της Τουρκίας δεν θα είναι μια αποκλειστική απόφαση του Λευκού Οίκου. Στο Κογκρέσο παραμένει έντονη η δυσπιστία απέναντι στην Άγκυρα. Οι ενστάσεις δεν περιορίζονται στις σχέσεις της με τη Ρωσία. Αφορούν επίσης την πολιτική της στη Συρία, τη στάση της έναντι του Ισραήλ, την κατοχή στην Κύπρο και τις απειλές κατά της Ελλάδας.

Ο Τραμπ διαθέτει ισχυρά πολιτικά εργαλεία και διατηρεί ιδιαίτερη σχέση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Δεν μπορεί, ωστόσο, να παρακάμψει χωρίς κόστος το νομοθετικό πλαίσιο ούτε να εγγυηθεί ότι ένα μεγάλο εξοπλιστικό πακέτο δεν θα συναντήσει ισχυρές αντιδράσεις.

Η άρση των κυρώσεων CAATSA, η νομική επιλεξιμότητα της Τουρκίας και η έγκριση μιας συγκεκριμένης πώλησης αποτελούν διαφορετικά στάδια. Ακόμη και αν ολοκληρωθεί το πρώτο, τα επόμενα δεν είναι δεδομένα.

Το δυσκολότερο κομμάτι της εξίσωσης παραμένει η Ρωσία. Η μεταπώληση των S-400 δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια συνηθισμένη εμπορική πράξη. Η Τουρκία θα χρειαστεί τη συγκατάθεση της Μόσχας, λόγω των περιορισμών τελικού χρήστη και της ευαισθησίας της τεχνολογίας.

Η Ρωσία καλείται ουσιαστικά να επιτρέψει στην Άγκυρα να απομακρύνει το σύστημα που προκάλεσε τη ρήξη της με τις ΗΠΑ και να επιστρέψει βαθύτερα στο δυτικό αμυντικό στρατόπεδο.

Είναι εξαιρετικά δύσκολο να θεωρηθεί ότι θα το πράξει χωρίς ανταλλάγματα. Οι πιθανές ρωσικές απαιτήσεις μπορεί να συνδέονται με ενεργειακές συμφωνίες, το πυρηνικό εργοστάσιο του Ακούγιου, το φυσικό αέριο, το διμερές εμπόριο ή την τουρκική στάση σε Ουκρανία και Συρία. Δεν αποκλείεται επίσης η Μόσχα να διεκδικήσει ρόλο στην τεχνική υποστήριξη των S-400 μετά τη μεταφορά τους.

Εάν ο τελικός αγοραστής είναι πράγματι το Κατάρ, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα προκαλούσε νέο πονοκέφαλο στην Ουάσιγκτον. Η χώρα φιλοξενεί την αεροπορική βάση Αλ Ουντέιντ και σημαντική αμερικανική στρατιωτική παρουσία. Οι ΗΠΑ δύσκολα θα αποδέχονταν την ανεξέλεγκτη λειτουργία προηγμένου ρωσικού συστήματος κοντά σε αμερικανικά αεροσκάφη και δίκτυα. Θα μπορούσαν, συνεπώς, να απαιτήσουν περιορισμούς στη χρήση του, απουσία Ρώσων τεχνικών και αυστηρές εγγυήσεις για τον τρόπο λειτουργίας του.

Έξι παλαιότερα τουρκικά F-35 δεν αρκούν για να ανατρέψουν αυτόματα την ισορροπία στο Αιγαίο. Η Ελλάδα θα διαθέτει ένα πιο ώριμο επιχειρησιακό μείγμα, με Rafale, αναβαθμισμένα F-16 Viper, προηγμένα όπλα και νέα F-35. Η Τουρκία, αντίθετα, θα πρέπει να επανεκπαιδεύσει προσωπικό, να αναπτύξει υποδομές και να ενσωματώσει έναν μικρό αριθμό αεροσκαφών σε μια πολύ μεγαλύτερη Πολεμική Αεροπορία.

Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι τα πρώτα έξι μαχητικά. Είναι το προηγούμενο που μπορεί να δημιουργήσουν. Εάν η απομάκρυνση των S-400 οδηγήσει σε πλήρη πολιτική εξομάλυνση και ανοίξει τον δρόμο για νέα τουρκική παραγγελία δεκάδων F-35, τότε η αεροπορική ισορροπία θα αρχίσει να μεταβάλλεται σε βάθος χρόνου.

Η πώληση των S-400, επομένως, δεν κλείνει την υπόθεση. Ανοίγει μια νέα και ιδιαίτερα ακριβή παρτίδα, στην οποία ο Ερντογάν θα πρέπει να πληρώσει την Ουάσιγκτον, να ικανοποιήσει τη Μόσχα και να ξεπεράσει το Κογκρέσο.

Και ακόμη κι αν τα καταφέρει, η Τουρκία θα έχει πληρώσει πανάκριβα για έξι F-35 παλαιότερης τεχνολογικής βάσης, την ώρα που η Ελλάδα θα εισέρχεται στο πρόγραμμα με νεότερα αεροσκάφη και σημαντικό χρονικό προβάδισμα.

Διαβάστε επίσης:

Παρέμβαση Γιώργου Προκοπίου για δημοσίευμα FT: «Η απαγόρευση στο ρωσικό LNG θα πλήξει την ευρωπαϊκή ναυτιλία χωρίς να περιορίσει ουσιαστικά τη Μόσχα»

Σίλα Γκέντζογλου: Συνελήφθη για ναρκωτικά η γνωστή τραγουδίστρια – Είχε κάνει ντουέτο με τον Κωνσταντίνο Αργυρό στην Κωνσταντινούπολη
Trish Christakis: Ποια είναι η ερυθρόλευκη δημοσιογράφος που μίλησε ελληνικά με τον Αντετοκούνμπο (pics+video)