Χάος με τα Στενά του Ορμούζ και τα σενάρια για τα διόδια

Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ περιπλέκεται ακόμη περισσότερο. Οι εχθροπραξίες των τελευταίων ημερών, μείωσαν τις διελεύσεις των πλοίων, ενώ σε διεθνές επίπεδο άρχισε μια συζήτηση για το αν τελικά θα πρέπει να πληρώνουν οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ναυλωτές.

Ανάλογες δηλώσεις έχουν γίνει και από Έλληνες και ξένους εφοπλιστές.

Το Ιράν επιμένει στην επιβολή τελών διέλευσης, ενώ το Ομάν έκανε την πιο κατηγορηματική του δήλωση μέχρι σήμερα σχετικά με τη στάση του απέναντι στην ελεύθερη διέλευση στο Στενό του Ορμούζ.

Κατά τη Συνεδρίαση 137 του Συμβουλίου, η οποία έγινε στις 9 Ιουλίου στην έδρα του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού στο Λονδίνο, η αντιπροσωπεία του Ιράν ανέφερε ότι «Το Σουλτανάτο του Ομάν επαναλαμβάνει ότι το δικαίωμα διέλευσης μέσω των στενών που χρησιμοποιούνται για διεθνή ναυσιπλοΐα κατοχυρώνεται από το διεθνές δίκαιο» και πρόσθεσε:

«Το Ομάν παραμένει πλήρως προσηλωμένο σε αυτές τις νομικές αρχές και δεν υποστηρίζει την επιβολή τελών διέλευσης στα πλοία που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ».

Προηγουμένως, ο Γενικός Γραμματέας του ΙΜΟ είχε καταθέσει τη δική του δήλωση καταδικάζοντας τις «απερίσκεπτες επιθέσεις» σε «εμπορικά πλοία και σε αθώους ναυτικούς» στο Στενό τις τελευταίες ημέρες.

Η πλευρά του Ομάν, επίσης, προχώρησε σε διευκρινίσεις για ορισμένες παρεξηγήσεις, που προκλήθηκαν από τις προσπάθειες του Ομάν να επιτύχει συναίνεση με το Ιράν σχετικά με την πλοήγηση στο Στενό, οι οποίες αναπτύχθηκαν σε τακτικές συνομιλίες μεταξύ των αντίστοιχων υπουργείων Εξωτερικών, αλλά και σε απευθείας συνομιλίες στο Μουσκάτ στις 24 Μαΐου και 29 Ιουνίου.

Σε αυτές τις συζητήσεις, το Ομάν υπέβαλε προτάσεις για την αναθεώρηση των τελών που επιβλήθηκαν για την παροχή φάρων, σημάνσεων καναλιών, ελέγχου κυκλοφορίας και αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης, γνωστά ως Τέλη Πλοήγησης, όπως συνήθως χρεώνονται αλλού, για παράδειγμα από το Trinity House σε βρετανικά και ιρλανδικά ύδατα, αλλά απέρριψε την έννοια των τελών διέλευσης.

Σε αυτές τις συζητήσεις, το Ιράν υποστήριξε τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας τόσο στη βόρεια, όσο και στη νότια πλευρά του Στενού, για τον έλεγχο των αδειών διέλευσης και για την χρέωση τελών διέλευσης.

Οι παρεξηγήσεις ενισχύθηκαν από την προσπάθεια του Ιράν να δημοσιεύει τις δικές τους απόψεις για την εξέλιξη των συζητήσεων και όχι μια συμφωνημένη εκδοχή των γεγονότων.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Σαγίντ Μπαντρ Αλ Μπουσάιντι, ξεκαθάρισε τα πράγματα σε μια συνέντευξη που παραχώρησε την 1η Ιουλίου στον αραβόφωνο ραδιοφωνικό σταθμό της Γαλλίας, Monte Carlo Doualiya και περιέγραψε τη θέση του Ομάν:

«Οποιαδήποτε διμερής συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν πρέπει να εμπίπτει στο διεθνές δίκαιο και την UNCLOS. Το Ομάν δεν τάσσεται υπέρ της επιβολής τελών διέλευσης. Αυτό απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο και είμαστε δεσμευμένοι σε αυτούς τους κανόνες. Το Ομάν εξετάζει με το Ιράν πώς μπορούν να βελτιωθούν η προστασία του περιβάλλοντος, οι υπηρεσίες πλοήγησης και η αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στο Στενό, βασιζόμενο στα μοντέλα που ισχύουν για το Στενό της Μαλάκας και τη Σιγκαπούρη. Οι προτεινόμενες μελλοντικές ρυθμίσεις θα συζητηθούν και θα συμφωνηθούν με τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα».

Όσον αφορά το πρόβλημα που υπάρχει με τις νάρκες, το Ομάν, θεωρεί ότι την ευθύνη για την απομάκρυνση ναρκοπεδίων στο Στενό βαρύνει το Ιράν, το οποίο θα πρέπει να απευθυνθεί σε άλλους για υποστήριξη εάν δεν καταφέρει να εκπληρώσει τη δέσμευσή του για την απομάκρυνση ναρκοπεδίων από το Στενό βάσει του 14 Σημείου Μνημονίου Συνεργασίας που υπεγράφη με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μετά σειρά επιθέσεων σε πλοία στα χωρικά ύδατα του Ομάν, τις τελευταίες ημέρες, η υπομονή του Ομάν φαίνεται να έχει εξαντληθεί και η δήλωση που έγινε στον ΙΜΟ είναι αποφασιστική, λόγω της διττής συμπεριφοράς του Ιράν και των επιθέσεων σε πλοία και ναυτικούς τις τελευταίες ημέρες στα χωρικά ύδατα του Ομάν.

Ωστόσο, ναυτιλιακοί παρατηρητές, περιμένουν τις αντιδράσεις του Ιράν, απέναντι στην επικαιροποιημένη θέση του Ομάν, για το αν θα επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι εάν το Ομάν εγκαταλείψει την ουδέτερη στάση που έχει κρατήσει μέχρι στιγμής, με την ελπίδα να εμπλέξει το Ιράν σε καρποφόρες συζητήσεις, τότε η αντιπαράθεση στο Στενό θα μπορούσε να λάβει διαφορετικό χαρακτήρα.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται και το Κατάρ, το οποίο είχε επιχειρήσει προσέγγιση, προσπαθώντας να δελεάσει το Ιράν σε συζητήσεις για την οικοδόμηση συναίνεσης, αλλά τώρα φαίνεται ότι έχει εγκαταλείψει και τους Ιρανούς, μετά την επίθεση στο δεξαμενόπλοιο LNG Al Rekayyat (IMO 9397339) της Nakilat, το οποίο έφερε σημαία Νήσων Μάρσαλ και είχε φορτωθεί στο Ρας Λαφάν.

Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κήρυξε την Παρασκευή το τέλος της εκεχειρίας του Ιουνίου με το Ιράν, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες ενέτειναν την εκστρατεία πίεσης με έναν νέο γύρο κυρώσεων, που συνδέονται με ένα δίκτυο ανταλλακτηρίων που κατηγορούνται ότι μεταφέρουν δισεκατομμύρια δολάρια για ιρανικές τράπεζες που έχουν υποστεί κυρώσεις.

Τα σχόλια του Ντόναλντ Τραμπ έγιναν λίγες ώρες πριν το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών ανακοινώσει κυρώσεις εναντίον του Ιρανού επιχειρηματία Αλί Ανσάρι, με έδρα το Ντουμπάι, αρκετών ιρανικών χρηματιστηριακών εταιρειών, των στελεχών τους και δύο φερόμενων εταιρειών-βιτρίνα, επικαλούμενο τις ανανεωμένες επιθέσεις του Ιράν στη διεθνή ναυτιλία στο Στενό του Ορμούζ.

Το Υπουργείο Οικονομικών ισχυρίστηκε ότι ο Ανσάρι διαχειριζόταν ένα παγκόσμιο δίκτυο περιουσιακών στοιχείων που ωφελούσαν τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και άλλα ανώτερα στελέχη του ιρανικού καθεστώτος, ενώ παράλληλα πλουτίζει μέσω ενός εκτεταμένου χαρτοφυλακίου ακινήτων και εμπορικών συμμετοχών στο εξωτερικό, καθώς και των εισπράξεων από «βίαιη επιβολή τελών διέλευσης σε πλοία και εταιρείες» στα Στενά του Ορμούζ.

Οι κυρώσεις στοχεύουν επίσης τρία ιρανικά ανταλλακτήρια συναλλάγματος, τα οποία, σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών, μετακινούν και διατηρούν ισοδύναμα δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως για λογαριασμό ιρανικών τραπεζών που έχουν υποστεί κυρώσεις μέσω δικτύων εικονικών εταιρειών.

Το υπουργείο έθεσε επιπλέον στο στόχαστρο την CDM Trading Limited, με έδρα το Χονγκ Κονγκ, και την Naba Alzaki Raw Materials Trading LLC, με έδρα τα ΗΑΕ, τις οποίες προσδιόρισε ως εταιρείες-βιτρίνα που χρησιμοποιούνται για τη διευκόλυνση των συναλλαγών.

Οι τελευταίες κυρώσεις προσθέτουν μια οικονομική διάσταση στην κλιμακούμενη αντίδραση της Ουάσινγκτον μετά την επανέναρξη των επιθέσεων του Ιράν σε εμπορικά πλοία στο Στενό του Ορμούζ.

Την περασμένη Παρασκευή, ο ΙΜΟ, επισήμανε ότι οι επιθέσεις σε πλοία και πληρώματα, ανανέωσαν τις ανησυχίες σχετικά με την ανάκαμψη των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και της ναυτιλίας και τόνισαν την ευθραυστότητα μιας ενδιάμεσης εκεχειρίας για τον τερματισμό της τετράμηνης και πλέον σύγκρουσης.

Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) του ΟΗΕ, όπως τονίστηκε στη πρόσφατη συνεδρίαση του, είναι υπεύθυνος για τη ρύθμιση της ασφάλειας και της προστασίας της διεθνούς ναυτιλίας και την πρόληψη της ρύπανσης.

Η προστασία των ζωτικών ναυτιλιακών οδών συζητήθηκε σε συνεδρίαση αυτή την εβδομάδα του 40μελούς διοικητικού συμβουλίου. Οι χώρες του Κόλπου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν συγκρούστηκαν για το μέλλον του στενού.

Το Συμβούλιο του ΙΜΟ «καταδίκασε έντονα» την απόφαση του Ιράν να «συστήσει μια οντότητα που φέρεται να ελέγχει την κυκλοφορία μέσω του στενού», σύμφωνα με το κείμενο μιας μη δεσμευτικής απόφασης που επιτεύχθηκε.

Η απόφαση του Συμβουλίου καλούσε τα κράτη μέλη να μην αναγνωρίσουν «τον ισχυρισμό του Ιράν περί κυριαρχίας επί του Πορθμού του Ορμούζ, τους ισχυρισμούς του περί δικαιοδοσίας επί των θαλάσσιων ζωνών τρίτων κρατών εντός και γύρω από το στενό, οι οποίοι παραβιάζουν την κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και την αποκλειστική δικαιοδοσία αυτών των κρατών» και να μην αναγνωρίσουν καμία ιρανική απόφαση που αποσκοπεί στο «κλείσιμο, την παρεμπόδιση, την παρακώλυση ή με άλλο τρόπο την παρέμβαση στη διεθνή ναυσιπλοΐα και το δικαίωμα διέλευσης».

Υπενθυμίζεται ότι πρόσφατα συσταθείσα Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου του Ιράν δήλωσε σε σύστασή της προς όλες τις ναυτιλιακές εταιρείες τον Ιούνιο ότι κανένα πλοίο δεν επιτρεπόταν να διέλθει από την πλωτή οδό «χωρίς έγκυρη άδεια διέλευσης» που εκδόθηκε από την εν λόγω αρχή.

Το Ιράν, το οποίο δεν έχει έδρα στο Συμβούλιο, δήλωσε στους αντιπροσώπους του ΙΜΟ αυτή την εβδομάδα ότι απέρριψε «τους επιλεκτικούς, πολιτικά υποκινούμενους και νομικά αβάσιμους ισχυρισμούς» που διατυπώθηκαν εναντίον του.

Το Ιράν τόνισε ότι δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της διεθνούς ναυτιλιακής σύμβασης UNCLOS και «δεν δεσμεύεται από το καθεστώς που βασίζεται σε συνθήκες», δήλωσε η αντιπροσωπεία του στον ΙΜΟ.

«Τα μέτρα που εφαρμόζονται από το Ιράν αποσκοπούν στη διατήρηση της ασφάλειας και προστασίας στη θάλασσα, στην αποτροπή της παροχής υποστήριξης ή βοήθειας σε πράξεις επιθετικότητας, στη διαφύλαξη της κυριαρχίας και των ζωτικών συμφερόντων ασφαλείας του Ιράν και στη διασφάλιση της ασφαλούς και μη απειλητικής ναυσιπλοΐας. Αυτά τα μέτρα δεν συνιστούν κλείσιμο του στενού», δήλωσε η αντιπροσωπεία της Τεχεράνης.

Μείωση των διελεύσεων

Ενώ συμβαίνουν όλα αυτά σε διπλωματικό επίπεδο, οι διελεύσεις μέσω του Στενού του Ορμούζ δεν έχουν σταματήσει αυτή την εβδομάδα μετά τις νέες επιθέσεις, αλλά έχουν επιβραδυνθεί δραματικά, και ιδιαίτερα κατά μήκος του λεγόμενου Νότιου Διαδρόμου που αγκαλιάζει τις ακτές του Ομάν.

Παρά τους ισχυρισμούς του Ιράν ότι ελέγχει, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ συνεχίζει να ισχυρίζεται ότι το Στενό είναι ανοιχτό και ότι τα πλοία κινούνται μέσω αυτού.

Ο ακριβής αριθμός των διελεύσεων είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, εν μέρει επειδή περισσότερα πλοία τίθενται σε «σκοτεινή» κατάσταση διέλευσης.

Ο πάροχος ναυτιλιακού λογισμικού και πληροφοριών δεδομένων AXSMarine αναφέρει ότι οι τελευταίες επιθέσεις φαίνεται να έχουν ωθήσει τα πλοία στην περιοχή προς μιας πιο αδιαφανούς πρακτικής διέλευσης.

Αναφέρει ότι, εκτός από τα δεξαμενόπλοια, οι διελεύσεις εκτός AIS έχουν σχεδόν διπλασιαστεί τις τελευταίες ημέρες. Πιστεύει ότι ορισμένοι μεταφορείς φυσικού αερίου εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τη νότια διαδρομή, πραγματοποιώντας «σκοτεινές» διελεύσεις.

Η εταιρεία πληροφοριών δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης Windward σημειώνει επίσης ότι οι σκοτεινές διελεύσεις αυξάνονται. Υπολογίζει ότι περίπου το 40% όλης της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ έχει σβήσει. Αναφέρει ότι αυτό είναι το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων έξι ημερών.

Η δραστηριότητα πλαστογράφησης AIS συνεχίστηκε επίσης στις 9 Ιουλίου, αναφέρει το AXSMarine και τονίζει ότι η πλαστογράφηση είχε σε μεγάλο βαθμό υποχωρήσει τις προηγούμενες δύο εβδομάδες.

Ο αριθμός των διελεύσεων έχει σαφώς μειωθεί, με την Kpler να αναφέρει ότι μειώθηκε για δεύτερη συνεχόμενη ημέρα στις 9 Ιουλίου. Ορίζει τον αριθμό σε 22 την Πέμπτη, από 30 την Τετάρτη. Πιστεύει ότι μόνο ένα πλοίο διέσχισε τη διαδρομή του Ομάν.

Η AXSMarine εκτιμά ότι ο αριθμός των διελεύσεων μειώθηκε σε 20 πλοία και στις δύο κατευθύνσεις του Στενού του Ορμούζ. Σχεδόν όλες οι διελεύσεις που παρατήρησε κινήθηκαν προς την ελεγχόμενη από το Ιράν διαδρομή.

Η μείωση των διελεύσεων φαίνεται να συνεχίζεται, με την Windward να αναφέρει ότι μόνο έξι πλοία πραγματοποίησαν τη διέλευση τη νύχτα μεταξύ 9 και 10 Ιουλίου.

Επιπλέον, αναφέρει ότι μόνο ένα πλοίο αναχώρησε χθες το βράδυ, σε σύγκριση με 15 έως 21 τις ημέρες πριν από τις τελευταίες επιθέσεις.

Ωστόσο, η CENTCOM εξέδωσε ανακοίνωση την Παρασκευή, στην οποία υποστήριζε ότι «το Ιράν δεν ελέγχει το Στενό του Ορμούζ».

Αναφέρει ότι από τις αρχές Μαΐου, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν βοηθήσει στη διευκόλυνση της διέλευσης περισσότερων από 800 εμπορικών πλοίων και 380 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου μέσω του Στενού.

Ο αριθμός των πλοίων που έχουν παγιδευτεί στον Περσικό Κόλπο έχει σαφώς μειωθεί. Η AXSMarine αναφέρει ότι ήταν κάτω από 700, αντιπροσωπεύοντας μια μείωση άνω των 370 πλοίων.

Συνολικά, η AXSMarine αναφέρει ότι τα δεδομένα AIS δείχνουν ότι περίπου το ένα τρίτο του στόλου που είχε παγιδευτεί στην αρχή της σύγκρουσης δεν εντοπίζεται πλέον στη ζώνη, αλλά προειδοποιεί ότι ένας μεγάλος αριθμός δεξαμενόπλοιων και πλοίων μεταφοράς φυσικού αερίου εξακολουθεί να βρίσκεται στον Κόλπο.

Τέλος, η Intertanko προειδοποίησε τα μέλη του, με ενημέρωση την 10η Ιουλίου, ότι οι τελευταίες στρατιωτικές ανταλλαγές ήταν πιο έντονες και γεωγραφικά ευρύτερες από τις προηγούμενες διακοπές της εκεχειρίας.

Επισημαίνει ότι το προτεινόμενο σχέδιο εκκένωσης ναυτικών του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού παραμένει σε αναμονή, αλλά σημειώνει ότι οι τεχνικές συζητήσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν έχουν ξαναρχίσει.

Επίσης, αυξάνονται οι εικασίες ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να κινούνται προς την επαναφορά του αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων και της ναυτιλίας. Το TankerTrackers.com ανέφερε ότι οι Ιρανοί είχαν αποστείλει «τουλάχιστον 10 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και μαζούτ κατά τη διάρκεια της νύχτας». Αυτό έρχεται να προστεθεί στις εκτιμήσεις του για 60 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου που έχουν αποσταλεί από την αναστολή του αποκλεισμού στα μέσα Ιουνίου. Ωστόσο, το TankerTrakers.com εκτιμά ότι το Ιράν θα έχει περιοριστεί σε έως και 50 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και προϊόντων διύλισης εάν ο αποκλεισμός επαναληφθεί.