Η αβεβαιότητα που προκαλεί η στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο ΝΑΤΟ αλλάζει τις ισορροπίες στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και φέρνει την Τουρκία πιο κοντά στον αμυντικό σχεδιασμό της Ευρώπης.

Καθώς οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αναζητούν τρόπους να ενισχύσουν την άμυνά τους και να καλύψουν ενδεχόμενα κενά από τη σταδιακή μείωση του αμερικανικού στρατιωτικού αποτυπώματος, η Άγκυρα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα.

Η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη έχει ξεπεράσει τις βαθιές επιφυλάξεις της απέναντι στην Τουρκία. Οι εντάσεις με κράτη-μέλη της ΕΕ, το ιστορικό της χώρας στα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία του Τύπου, αλλά και οι στενές σχέσεις της με τη Ρωσία και την Κίνα εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία.

Ωστόσο, η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα επιβάλλει περισσότερο πραγματισμό.

«Η Ευρώπη δεν εμπιστεύεται ξαφνικά περισσότερο την Τουρκία. Απλώς τη χρειάζεται περισσότερο», ανέφερε χαρακτηριστικά διπλωματική πηγή του ΝΑΤΟ.

Όπως επισημαίνουν αξιωματούχοι της Συμμαχίας, όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταφέρουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για τη συμβατική άμυνα στους Ευρωπαίους συμμάχους, τόσο αυξάνεται η στρατηγική σημασία της Τουρκίας.

Ο Τραμπ αλλάζει την εξίσωση της ευρωπαϊκής άμυνας

Η μετατόπιση αυτή συνδέεται άμεσα με την αμφίθυμη στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο ΝΑΤΟ και τη μακροχρόνια πίεσή του προς τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους της άμυνάς τους.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει την αξιοπιστία της συλλογικής άμυνας, έχει περιορίσει το αμερικανικό στρατιωτικό αποτύπωμα στην Ευρώπη και έχει ζητήσει από τους συμμάχους να αυξήσουν δραστικά τις αμυντικές τους δαπάνες.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία διαθέτει ορισμένα πλεονεκτήματα που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν.

Έχει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, μια ταχέως αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, σημαντική εμπειρία στην ανάπτυξη και χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων και αυξανόμενες δυνατότητες στην παραγωγή προηγμένων οπλικών συστημάτων.

Η γεωγραφική της θέση ενισχύει ακόμη περισσότερο τη σημασία της. Η Τουρκία βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται η Μαύρη Θάλασσα, η Μέση Ανατολή, ο Καύκασος και η Ανατολική Μεσόγειος, περιοχές που βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο των μεγαλύτερων προκλήσεων ασφαλείας για το ΝΑΤΟ.

«Χρειαζόμαστε περισσότερο την Τουρκία», παραδέχθηκε δεύτερος διπλωμάτης της Συμμαχίας.

Η Άγκυρα βλέπει ένα νέο γεωπολιτικό παράθυρο

Η τουρκική κυβέρνηση αντιλαμβάνεται ότι η μεταβολή των ισορροπιών δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση της επιρροής της στην Ευρώπη.

Ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας, Γιασάρ Γκιουλέρ, υποστήριξε ότι η στρατιωτική ισχύς, η αμυντική βιομηχανία και η γεωγραφική θέση της χώρας αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τους Ευρωπαίους συμμάχους.

Παράλληλα, εμφανίστηκε βέβαιος ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρόκειται να εγκαταλείψουν το ΝΑΤΟ, σημειώνοντας ωστόσο ότι το ενδιαφέρον των ευρωπαϊκών χωρών για στενότερη συνεργασία με την Άγκυρα αυξάνεται.

Οι συζητήσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όπου η ανακατανομή των βαρών στο εσωτερικό της Συμμαχίας αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο.

Η Τουρκία συνδέει την άμυνα με την ευρωπαϊκή της προοπτική

Η αυξανόμενη σημασία της Τουρκίας δεν σημαίνει, πάντως, ότι τα βαθύτερα προβλήματα στις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν εξαφανιστεί.

Η Άγκυρα εξακολουθεί να επιδιώκει να συνδέσει την ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας με την παγωμένη ευρωπαϊκή της προοπτική.

Αναλυτές εκτιμούν ότι όσο η Ουάσιγκτον περιορίζει τον παραδοσιακό της ρόλο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη αξιοποίησης των στρατιωτικών και βιομηχανικών δυνατοτήτων της Τουρκίας.

Ωστόσο, ο πρώην Τούρκος διπλωμάτης και ερευνητής του Carnegie Europe, Σινάν Ουλγκέν, επισημαίνει ότι οι χρόνιες πολιτικές διαφορές μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ εξακολουθούν να αποτελούν το βασικό εμπόδιο για μια πραγματικά στρατηγική σύγκλιση.

Από δύσκολος σύμμαχος σε αναγκαίο εταίρο

Η Τουρκία υπήρξε επί δεκαετίες ένας από τους πιο δύσκολους και απρόβλεπτους συμμάχους του ΝΑΤΟ.

Η εισβολή στην Κύπρο το 1974, οι διαρκείς εντάσεις με την Ελλάδα και η αγορά των ρωσικών συστημάτων αεράμυνας S-400, που οδήγησε στην επιβολή αμερικανικών κυρώσεων, έχουν προκαλέσει επανειλημμένα σοβαρές κρίσεις στις σχέσεις της με τη Δύση.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, ένας παράγοντας έχει αρχίσει να αλλάζει τα δεδομένα: η ραγδαία ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.

Η Τουρκία έχει αποκτήσει τη δυνατότητα να παράγει στρατιωτικό εξοπλισμό σε μεγάλες ποσότητες και με υψηλή ταχύτητα. Τα drones της Baykar έχουν ήδη δοκιμαστεί σε πραγματικές πολεμικές επιχειρήσεις, ενώ οι τουρκικές κορβέτες μπορούν να ολοκληρωθούν μέσα σε δύο έως τρία χρόνια.

Το 2025, οι εξαγωγές της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας αυξήθηκαν κατά 50%, φτάνοντας τα 10 δισ. δολάρια και ενισχύοντας σημαντικά τη θέση της χώρας στη διεθνή αγορά όπλων.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει χαρακτηρίσει την τουρκική αμυντική βιομηχανία σημαντικό πλεονέκτημα για το σύνολο της Συμμαχίας.

Οι πρώτες συμφωνίες της νέας εποχής

Η νέα προσέγγιση έχει ήδη αρχίσει να παράγει συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Η Βρετανία και η Τουρκία συμφώνησαν στην ενίσχυση της στρατηγικής τους συνεργασίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, ενώ η Άγκυρα έχει ανοίξει νέους διαύλους συνεργασίας με μεγάλες ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ανακοίνωσαν τη συνεργασία της Baykar με τη Leonardo για την ανάπτυξη και παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Τον περασμένο μήνα, η Τουρκία παρέδωσε στη Ρουμανία το πρώτο περιπολικό ανοικτής θαλάσσης που εξάγει σε χώρα του ΝΑΤΟ, ενώ η Ισπανία συμφώνησε να προμηθευτεί 30 εκπαιδευτικά αεροσκάφη Hürjet.

Σύμφωνα με Τούρκο κυβερνητικό αξιωματούχο, αυξάνεται επίσης το ενδιαφέρον για κοινές επενδύσεις και αμυντικά προγράμματα με χώρες όπως η Ιταλία, η Πολωνία, η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Φινλανδία και η Πορτογαλία.

Οι Βρυξέλλες ανοίγουν την πόρτα

Πιο θετικά απέναντι σε μια στενότερη συνεργασία με την Τουρκία εμφανίζονται πλέον και οι Βρυξέλλες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τρόπους με τους οποίους η Άγκυρα θα μπορούσε να συμμετάσχει σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και την κάλυψη κρίσιμων στρατιωτικών ελλείψεων.

Ο επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής της Τουρκίας σε πρωτοβουλίες που συνδέονται με την ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση.

Παράλληλα, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας συναντήθηκε με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για συνομιλίες σχετικά με την περιφερειακή ασφάλεια ενόψει της Συνόδου του ΝΑΤΟ.

Ο Γιασάρ Γκιουλέρ υποστηρίζει ότι η Τουρκία αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ευρωπαϊκής ασφάλειας και ότι η άμυνα της ηπείρου δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρης χωρίς τη συμβολή της.

Οι «κόκκινες γραμμές» παραμένουν

Παρά το νέο κλίμα, αρκετοί Ευρωπαίοι διπλωμάτες προειδοποιούν ότι υπάρχουν σαφή όρια στο πόσο βαθιά μπορεί να ενταχθεί η Τουρκία στον ευρωπαϊκό αμυντικό σχεδιασμό.

Η κατάσταση της δημοκρατίας και της ελευθερίας του Τύπου στη χώρα εξακολουθεί να προκαλεί έντονες επιφυλάξεις, ενώ οι σχέσεις της Άγκυρας με τη Ρωσία και την Κίνα παραμένουν πηγή ανησυχίας.

Την ίδια ώρα, η Τουρκία εξακολουθεί να παρεμποδίζει ορισμένες μορφές συνεργασίας μεταξύ ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκής Ένωσης, συνδέοντας τη στάση της με τις μακροχρόνιες διαφορές της με την Κύπρο και την παγωμένη ενταξιακή της πορεία.

Γι’ αυτό και στις Βρυξέλλες εξετάζεται πλέον ακόμη και η δημιουργία ενός ειδικού πλαισίου αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία, το οποίο δεν θα συνδέεται άμεσα με την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η κατεύθυνση, πάντως, είναι σαφής.

Η αυξανόμενη αβεβαιότητα για τον μελλοντικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, η ανάγκη αντιμετώπισης της Ρωσίας και η πίεση για ταχεία ενίσχυση των ευρωπαϊκών στρατιωτικών δυνατοτήτων αναγκάζουν τις Βρυξέλλες να υιοθετήσουν μια πιο πραγματιστική στάση απέναντι στην Άγκυρα.

Η Ευρώπη μπορεί να εξακολουθεί να μην εμπιστεύεται πλήρως την Τουρκία. Στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, όμως, δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να την αγνοήσει.

Διαβάστε επίσης 

Δημοσκόπηση FT: Το 58% των Αμερικανών λέει ότι ο πόλεμος με το Ιράν δεν άξιζε το κόστος – Υποχωρεί η δημοτικότητα του Τραμπ

Σύνοδος ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: Στο επίκεντρο το 5% για την άμυνα, η Ουκρανία και η ανακατανομή των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη

Ρωσική πυραυλική επίθεση στο Κίεβο: Τουλάχιστον 11 νεκροί και δεκάδες εκρήξεις στην πρωτεύουσα