Μάικλ ΜακΓκράθ (Επίτροπος Δικαιοσύνης): Έχει υπάρξει πρόοδος στην Ελλάδα σε ζητήματα κράτους δικαίου

Για τα μέτρα και τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, αλλά και για την κατάσταση σχετικά με τις αρχές του κράτους δικαίου στα κράτη μέλη, μεταξύ αυτών και στην Ελλάδα, αναφέρθηκε ο Ευρωπαίος επίτροπος Δημοκρατίας, Δικαιοσύνης και Κράτους Δικαίου, Μάικλ ΜακΓκράθ, κατά την μονοήμερη επίσκεψή του στην Αθήνα, την προηγούμενη εβδομάδα.

Με την ευθύτητα του λόγου του να είναι διακριτή καθ΄ όλη τη διάρκεια της συζήτησης, περιγράφει λεπτομερώς τα νομοθετικά μέτρα που προτάσσονται ως ασπίδα στη ευρωπαϊκή Δημοκρατία, υπεραμύνεται του δικαιώματος της ΕΕ να καθιστά υπόλογους τους ψηφιακούς κολοσσούς όταν η δράση τους παρεκκλίνει από το κοινοτικό δίκαιο, ενώ σχετικά με την ετήσια Έκθεση για το Κράτος Δικαίου στην ΕΕ, όπως λέει, «ακούμε πάντα προσεκτικά ένα ευρύ σύνολο ενδιαφερομένων για να κατανοήσουμε τις προοπτικές τους και να κρίνουμε τους πάντες με το ίδιο πρότυπο και τούτο είναι σημαντικό επειδή προσπαθούμε να είμαστε συνεπείς και δίκαιοι προς όλα τα κράτη μέλη και να εφαρμόζουμε τις αρχές του κράτους δικαίου με πολύ δίκαιο τρόπο». Αναγνωρίζει, δε, ότι στην Ελλάδα έχει γίνει καλή δουλειά, και έχει υπάρξει πρόοδος σχετικά με ζητήματα Κράτους Δικαίου και, για περισσότερες πληροφορίες, μας παραπέμπει στην παρουσίαση της ετήσιας έκθεσης τον Ιούλιο.

Άλλωστε κατά την παραμονή του στην Αθήνα, ο επίτροπος ΜακΓκράθ συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό, αρκετούς υπουργούς, εκπροσώπους της Κοινωνίας των Πολιτών και ΜΚΟ (όπως αποκαλύπτει), στο πλαίσιο των επαφών που πραγματοποιεί στα κράτη για τον έλεγχο της πορείας υιοθέτησης και εφαρμογής των αρχών του Κράτους Δικαίου, βάσει των συστάσεων που έχουν γίνει στα κράτη στην περσινή έκθεση και ενόψει της συγγραφής της νέας Έκθεσης και θα αφορά όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και τέσσερις υποψήφιες χώρες.

Η παραπληροφόρηση ως απειλή για την ευρωπαϊκή Δημοκρατία

Η καταπολέμηση της παραπληροφόρησης έχει τεθεί ως βασική προτεραιότητα από την πρόεδρο φον ντερ Λάιεν και ο επίτροπος ΜακΓκράθ έχει αναλάβει ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης υλοποίησης των σχετικών πρωτοβουλιών και των θεσμικών μέτρων που προωθήθηκαν ή προωθούνται.

«Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει ούτε ένα και μόνο μέτρο ούτε μια μαγική λύση (silver bullet) που θα αντιμετωπίσει το ζήτημα», λέει με απόλυτη επίγνωση της σημερινής κατάστασης στον παγκοσμιοποιημένο διαδικτυακό χώρο. «Με τη φύση της τεχνολογίας πλέον, και εφόσον όλοι τη χρησιμοποιούν, είναι πολύ εύκολο για ένα ψέμα, ακόμη και αν είναι ένα αθώο ψέμα, ή πράγματι για σκόπιμη παραπληροφόρηση, να εξαπλωθεί μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου σε όλο τον κόσμο, και μπορεί να έχει πραγματικό αντίκτυπο. Προσπαθούμε, λοιπόν, να βρούμε την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της διασφάλισης των ελευθεριών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων μας, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας της έκφρασης από τη μία πλευρά, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζουμε ότι αυτό είναι ένα “νέο όριο” από το οποίο η δημοκρατία πρέπει να προστατευθεί, διότι η πρόκληση είναι πραγματική», λέει ο Επίτροπος στη συνέντευξη που παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ

Και πριν ξεκινήσει την απαρίθμηση των μέτρων που έχουν μελετηθεί, οργανωθεί και αναληφθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, διευκρινίζει ότι «το να εκφράζει τη γνώμη του κάθε πολίτης της ΕΕ είναι θεμελιώδες δικαίωμα, ακόμη και αν πρόκειται για μια έντονη άποψη για πολιτικούς ή πολιτικά κόμματα ή για διάφορα ζητήματα. Αλλά, όταν βλέπουμε συντονισμένες και οργανωμένες εκστρατείες για τη διάδοση παραπληροφόρησης με σκοπό τον επηρεασμό του αποτελέσματος των εκλογών, χρησιμοποιώντας την εξαιρετική δύναμη της τεχνολογίας, τότε πιστεύω ότι πρέπει να δράσουμε».

Τα μέτρα, σε νομοθετικό και πολιτικό επίπεδο, καλύπτουν σε ένα πολυεπίπεδο μοτίβο, καθώς αφορούν στην παροχή υπηρεσιών εντός της ΕΕ από τις τεχνολογικές πλατφόρμες, στην ενίσχυση «ενός πλουραλιστικού μιντιακού τοπίου» και την οργάνωση της «Ασπίδας Δημοκρατίας», ενώ, όπως ανακοινώνει ο επίτροπος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ανακοινώσει σύντομα τις κατευθυντήριες γραμμές για την «Ασφάλεια στην Πολιτική» και άλλα μέτρα.

«Ως μέρος της πρωτοβουλίας μας “Ασπίδα Δημοκρατίας”», εξηγεί ο επίτροπος ΜακΓκράθ, «έχουμε δημιουργήσει ένα νέο Ευρωπαϊκό Κέντρο για τη Δημοκρατική Ανθεκτικότητα, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να λειτουργεί ως κόμβος συντονισμού όλου του έργου που γίνεται σε διάφορα θεσμικά όργανα και γραφεία της ΕΕ, αλλά και σε επίπεδο κρατών μελών, ώστε να υποστηρίζει τα κράτη μέλη να παρακολουθούν καλύτερα, να εντοπίζουν και να είναι σε θέση να ανταποκρίνονται σε συντονισμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης που είναι σχεδιασμένες για να επηρεάσουν το αποτέλεσμα των εκλογικών διαδικασιών, αλλά ουσιαστικά είναι σχεδιασμένες για να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη του κοινού στην πολιτική και στα δημοκρατικά μας θεσμικά όργανα. Επομένως, έχουμε μια καλή εργαλειοθήκη».

Επίσης, «έχουμε θεσμοθετήσει σαφείς υποχρεώσεις για τις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες μέσω της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act), έχουμε έναν Κώδικα Δεοντολογίας για την παραπληροφόρηση που έχει ενσωματωθεί στην Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) και τώρα πρόκειται να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να υποστηρίξουμε τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, τα οποία ξοδεύουν πολλά χρήματα ερευνώντας ιστορίες, ώστε να βεβαιωθούν ότι τα γεγονότα τους είναι ακριβή. Και πρόκειται να διασφαλίσουμε ότι η Ευρωπαϊκή Πράξη για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης θα εφαρμοστεί πλήρως, (και) ότι η οδηγία anti-SLAPP θα ενσωματωθεί στο δίκαιο κάθε κράτους μέλους».

Μέτρα και πρωτοβουλίες για την ενίσχυση και την προστασία των ΜΜΕ

Για τον Επίτροπο ΜακΓκράθ, σημειώνεται πρόοδος στον αγώνα κατά την παραπληροφόρησης, αλλά έπεται και… συνέχεια. Για παράδειγμα, όπως είπε, αναλύοντας τα σχέδια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «στον επόμενο 7ετή προϋπολογισμό της ΕΕ έχουμε κάνει μια πρόταση για ένα φιλόδοξο πρόγραμμα χρηματοδότησης για την υποστήριξη ενός ανεξάρτητου και πλουραλιστικού τομέα μέσων ενημέρωσης, επειδή πιστεύουμε ότι είναι ζωτικής σημασίας για κάθε δημοκρατία, ειδικά δεδομένων των απειλών παραπληροφόρησης που γνωρίζουμε ότι βιώνουμε στην ΕΕ, καθώς και μεταξύ χωρών που φιλοδοξούν να γίνουν μέλη της ΕΕ, επειδή χώρες, όπως η Ρωσία, τις βλέπουν ως έναν πολύ ελκυστικό στόχο για να επηρεάσουν τους θεσμούς τους».

Επιπλέον, «καθιστούμε τις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες υπόλογες για τις υποχρεώσεις τους», τονίζει ο Ιρλανδός επίτροπος, και αναφέρει ότι «βρίσκονται σε εξέλιξη ενέργειες εναντίον αρκετών από αυτές στο πλαίσιο των ευθυνών τους βάσει του DSA, και τώρα έχουμε πλήρη αποδοχή και υποστήριξη από όλα τα κράτη μέλη για το έργο του Κέντρου για τη Δημοκρατική Ανθεκτικότητα».

Συνεχίζοντας, και επεξηγώντας περισσότερο τα μέτρα, τονίζει ότι «επικεντρώνουμε σε σύγχρονα ζητήματα, όπως η χρήση της ΤΝ (AI) στις εκλογές», προσθέτοντας ότι «η Πράξη για την ΤΝ θα βοηθήσει, επειδή θα επιβάλλει μια σαφή υποχρέωση να επισημαίνεται κατάλληλα το περιεχόμενο που παράγεται από AI» και πιστεύει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές που θα προωθήσει η ΕΕ σχετικά με τη χρήση της AI στις εκλογικές διαδικασίες, «θα γίνουν δεκτές με ικανοποίηση από τα κράτη μέλη».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να παρουσιάσει, όπως λέει, «μια σύσταση για την Ασφάλεια στην Πολιτική, επειδή, δυστυχώς, η ασφάλεια στη δημόσια ζωή δεν είναι κάτι που μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο, και θέλουμε να προσελκύσουμε τους πιο λαμπρούς και τους καλύτερους στον δημόσιο βίο και στην πολιτική, και πρέπει να είναι ένα ασφαλές περιβάλλον γι’ αυτούς, ώστε να το προσεγγίσουν ως μια ελκυστική επιλογή ενασχόλησης», επισημαίνει με νόημα.

Και δεν είναι μόνο αυτά τα «εργαλεία» για την αντιμετώπιση του «πολύπλευρου» ζητήματος της παραπληροφόρησης, καθώς, όπως τονίζει ο Επίτροπος ΜακΓκράθ, «πρέπει να υποστηρίξουμε τα κράτη μέλη και τις αρχές τους, αλλά θεμελιωδώς πρέπει να υποστηρίξουμε τους πολίτες μας και να τους βοηθήσουμε να περιηγηθούν σε ένα πολύ περίπλοκο και ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον πληροφοριών. Ήταν πολύ πιο απλό πριν από χρόνια, υπήρχαν τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, και υπήρχε η δημόσια ραδιοτηλεόραση και ορισμένα ιδιωτικά μέσα, και από εκεί πληροφορούνταν οι άνθρωποι τις ειδήσεις τους».

«Ναι, υπάρχουν σκληρά εργαλεία που πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι να χρησιμοποιήσουμε. Είναι νομοθετικής φύσης, ειδικότερα το DSA και η Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά στη συνέχεια πρέπει επίσης να υποστηρίξουμε τα θεμέλια της δημοκρατίας, και αυτό σημαίνει υποστήριξη των μέσων ενημέρωσης μέσω της πλήρους εφαρμογής της Πράξης για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης. Η προστασία των δημοσιογράφων, η αναθεώρηση της Οδηγίας για τις Υπηρεσίες Οπτικοακουστικών Μέσων αργότερα φέτος, η χρηματοδότηση για ανεξάρτητα, ελεύθερα και πλουραλιστικά μέσα ενημέρωσης είναι επίσης σημαντική. Πρέπει επίσης να υποστηρίξουμε την κοινωνία των πολιτών, επειδή είναι ζωτικής σημασίας “φύλακες” (watchdogs), και μπορούν επίσης να παρέχουν αμερόληπτες και ανεξάρτητες πληροφορίες στους πολίτες», υπογραμμίζει ο Ευρωπαίος επίτροπος στη συνέντευξή του.

«Αναγνωρίζουμε ότι έχει γίνει καλή δουλειά, και έχει υπάρξει πρόοδος σε ζητήματα κράτους δικαίου στην Ελλάδα»

Ο Επίτροπος ΜακΓκράθ κατά την παραμονή του στην Αθήνα, συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό, υπουργούς, εκπροσώπους της Κοινωνίας των Πολιτών και ΜΚΟ, στο πλαίσιο των συναντήσεων που πραγματοποιεί σε όλα τα κράτη για τον έλεγχο της πορείας υιοθέτησης και εφαρμογής των αρχών του Κράτους Δικαίου και της έκδοσης της ετήσιας Έκθεσης για την κατάσταση στην ΕΕ.

«Είναι μια διαδικασία εταιρικής σχέσης. Παρέχουμε την ανεξάρτητη αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για κάθε κράτος μέλος, καθώς και για τέσσερις υποψήφιες χώρες που θέλουν να ενταχθούν στην ΕΕ. Κάνουμε συστάσεις κάθε χρόνο, και αναφέρουμε την πρόοδο ή την έλλειψη προόδου. Αλλά θεμελιωδώς, θέλουμε να προχωρήσουμε σε μια κατάσταση όπου θα έχουμε στενότερη σύνδεση μεταξύ του σεβασμού του Κράτους Δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων μας, από τη μία πλευρά, και από την άλλη, της πρόσβασης στα κονδύλια της ΕΕ.

«Αυτή η επίσκεψη αποτελεί μέρος της προετοιμασίας μας για την έκθεση του 2026 για το Κράτος Δικαίου, και βρισκόμαστε σε καλό δρόμο για την υιοθέτηση αυτής της έκθεσης τον Ιούλιο του τρέχοντος έτους. Για άλλη μια φορά, θα υπάρξει ένα κεφάλαιο ανά χώρα, ένα θα αφορά ειδικά και την Ελλάδα. Συνεχίζουμε να έχουμε πολύ καλή συνεργασία με την κυβέρνηση και τις αρχές, αλλά διαβουλευόμαστε ευρέως. Μόλις είχα μια συνάντηση με μια σειρά από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, επομένως η φωνή τους είναι σημαντική. Ερχόμαστε σε επαφή με ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών, ώστε να μπορέσουμε να λάβουμε τη συμβολή τους και τις γνώσεις τους για το πώς είναι το περιβάλλον του Κράτους Δικαίου στην πραγματικότητα, στην πράξη, στο πεδίο, στην Ελλάδα.

Πέρυσι, κάναμε τέσσερις συστάσεις στο κεφάλαιο της χώρας, και τις συζητούσα με τις ελληνικές αρχές για να ακούσω για την πρόοδο που έχουν σημειώσει και για την οποία εργάζονται. Θα κάνουμε πλήρη απολογισμό αυτού συνολικά με όλα τα ενημερωμένα δεδομένα τις επόμενες εβδομάδες, και θα παρουσιάσουμε την αναθεωρημένη μας αξιολόγηση τον Ιούλιο. Αλλά μπορώ να επισημάνω την πραγματικότητα ότι συστάσεις που κάναμε στο παρελθόν έχουν οδηγήσει σε ορισμένες περιπτώσεις εδώ σε θετικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής του δικαστικού σώματος, για παράδειγμα, στον διορισμό του προέδρου και των αντιπροέδρων ορισμένων εκ των ανώτατων δικαστηρίων εδώ στο ελληνικό σύστημα δικαιοσύνης».

«Αναγνωρίζουμε ότι έχει γίνει καλή δουλειά, και έχει υπάρξει πρόοδος σε διάφορα ζητήματα, και ανυπομονούμε να δούμε ελπίζω απτή πρόοδο και υλοποίηση στις συστάσεις που κάναμε το 2025. Αλλά φυσικά είναι στο χέρι μας σε οποιοδήποτε στάδιο να προσθέσουμε νέες συστάσεις, και ακούμε πάντα προσεκτικά ένα ευρύ σύνολο ενδιαφερομένων για να κατανοήσουμε τις προοπτικές τους και να κρίνουμε τους πάντες με το ίδιο πρότυπο. Αυτό είναι σημαντικό επειδή προσπαθούμε να είμαστε συνεπείς και δίκαιοι προς όλα τα κράτη μέλη και να εφαρμόζουμε τις αρχές του κράτους δικαίου με πολύ δίκαιο τρόπο».

«Δεν είναι τόσο εύκολο σε ορισμένες χώρες να ελέγξεις κάτι τέτοιο. Υπάρχουν πολλές προκλήσεις, και φυσικά είναι μια μικτή εικόνα. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα όπου έχουμε δει βελτιώσεις στο Κράτος Δικαίου, αλλά κάθε Κράτος Μέλος λαμβάνει συστάσεις. Τονίζω πάντα στα Κράτη Μέλη όταν τα συναντώ ότι πρέπει να βλέπουν τη διαδικασία ως ευκαιρία, επειδή υπάρχει πλούτος εμπειρίας και τεχνογνωσίας εντός της Επιτροπής, διότι ασχολούμαστε με κάθε Κράτος Μέλος, καθώς και με πολλές υποψήφιες χώρες, σε θέματα Κράτους Δικαίου. Δεν έχει να κάνει με το να βάζουμε βαθμό ή σκορ στην απόδοσή τους. Δεν κατατάσσουμε τις χώρες. Επιδιώκουμε να τις βοηθήσουμε και να τις υποστηρίξουμε. Αλλά όταν αγνοούν συστηματικά τις συστάσεις, ιδιαίτερα αν πρόκειται για δεσμευτικές συστάσεις από τη φύση τους, τότε είναι πάντα ανοιχτό σε εμάς να κάνουμε τα επόμενα βήματα» αναφέρει ο Επίτροπος.

 

Διαβάστε επίσης 

Νέο νομοσχέδιο για ίσες αμοιβές – Έρχονται έλεγχοι και πρόστιμα για αδικαιολόγητες μισθολογικές διαφορές

Ταμείο Ανάκαμψης: Αντίστροφη μέτρηση για το τέλος του προγράμματος των 36 δισ. ευρώ – Τα κρίσιμα ορόσημα έως τον Αύγουστο

Ακίνητα: Δύο νέα τέλη από το 2027 σε ν/σ υπό διαβούλευση – Έως και τριπλάσιες επιβαρύνσεις για ιδιοκτήτες