Τοπική Αυτοδιοίκηση: Τέλος στη «μαύρη τρύπα» των οικονομικών, μηνιαίοι έλεγχοι και αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία

Ριζικές αλλαγές φέρνει στην αυτοδιοίκηση το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών για τον Κώδικα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που τέθηκε χθες σε διαβούλευση, δίνοντας τέλος μεταξύ άλλων στη «μαύρη τρύπα» των οικονομικών των ΟΤΑ.

Από τον ψηφιακό έλεγχο και τη διαφάνεια στις εκλογικές δαπάνες, το νέο μοντέλο οικονομικής διοίκησης, το ψηφιακό «Κέντρο Διαχείρισης Εσόδων Δήμων και Περιφερειών» έως τις διευκολύνσεις των οφειλετών, τα επενδυτικά εργαλεία, η τοπική αυτοδιοίκηση πλέον περνά σε καθεστώς αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας, με το Παρατηρητήριο Οικονομικής Αυτοτέλειας να λαμβάνει τον ρόλο μόνιμου «ελεγκτή».

Ο ρόλος του Παρατηρητήριου Οικονομικής Αυτοτέλειας των ΟΤΑ

Σύμφωνα με τη νομοθεσία, οι ετήσιοι προϋπολογισμοί των φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης καταρτίζονται με βάση το κανονιστικό πλαίσιο και τις οδηγίες του υπουργείου Εσωτερικών και του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους. Όπως αναφέρει ρητά το άρθρο 364, κατά την παροχή των οδηγιών κατάρτισης των ετήσιων προϋπολογισμών λαμβάνεται μέριμνα ώστε να εντάσσονται στο συνολικό πλαίσιο επίτευξης του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού στόχου ή της πορείας προσαρμογής προς αυτόν.

Το Παρατηρητήριο Οικονομικής Αυτοτέλειας των ΟΤΑ είναι αρμόδιο για τη συμμόρφωση των προϋπολογισμών με τους ετήσιους στόχους οικονομικών αποτελεσμάτων, αξιολογώντας και διατυπώνοντας γνώμη επί των σχεδίων των προϋπολογισμών και μέσω της μηνιαίας παρακολούθησης διασφαλίζει την ορθή εκτέλεσή τους. Οποιαδήποτε είσπραξη ή πληρωμή εκτός προϋπολογισμού συνιστά πλέον έλλειμμα και επισύρει καταλογισμό. Επομένως, κατά την κρίση του μπορεί να καλεί σε ακρόαση ή διαβούλευση τους αιρετούς εκπροσώπους των δήμων και των περιφερειών, τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων των νομικών προσώπων, καθώς και τους προϊσταμένους των οικονομικών υπηρεσιών και διευθύνσεων αυτών.

Έρχεται το Κέντρο Διαχείρισης Εσόδων Δήμων και Περιφερειών

Το Κέντρο Διαχείρισης Εσόδων Δήμων και Περιφερειών, είναι μία νέα καινοτομία στον Ενιαίο Κώδικα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δεδομένου ότι δημιουργείται ένα κεντρικό πληροφοριακό σύστημα προβολής και είσπραξης βεβαιωμένων εσόδων σε δήμους και περιφέρειες, με σκοπό τη συγκέντρωση, την παρακολούθηση και τη διευκόλυνση της είσπραξης όλων των βεβαιωμένων εσόδων. Το ΚΔΕΔΠ λειτουργεί στον Κόμβο Διαδικτυακών Υπηρεσιών govhub.gr, ο οποίος έχει αναπτυχθεί από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.

Το εν λόγω σύστημα έχει ως σκοπό να παράγει συγκεντρωτικά δεδομένα για το ύψος των βεβαιωμένων, εισπρακτέων και παραγεγραμμένων απαιτήσεων, προσφέροντας στην κυβέρνηση μια καθαρή εικόνα για τη ρευστότητα των ΟΤΑ.

Στη βάση αυτού του νέου ψηφιακού μοντέλου είσπραξης εδράζεται η διευκόλυνση και η έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών. Άλλωστε, σύμφωνα με το άρθρο 515, θεσπίζεται η υποχρεωτική διασύνδεση των οικονομικών υπηρεσιών όλων των ΟΤΑ, όπου ιδιώτες και επιχειρήσεις θα αποκτούν, μέσω μιας κεντρικής οθόνης, μια «καθαρή» και συγκεντρωτική εικόνα για το σύνολο των βεβαιωμένων οφειλών τους, με δυνατότητα άμεσης ηλεκτρονικής πληρωμής.

Αντίστοιχα,  το άρθρο 513 προβλέπει διευκολύνσεις στους οφειλέτες, εισάγοντας το γενικό πλαίσιο ρυθμίσεων και δόσεων, προσφέροντας εργαλεία τμηματικής εξόφλησης των χρεών που εμφανίζονται στο σύστημα. Όμως, η ψηφιοποίηση φέρνει μαζί της και αυστηρά χρονικά ορόσημα, καθώς όπως ορίζει το άρθρο 512 περί ατομικής ειδοποίησης υπερημερίας, οι δήμοι είναι υποχρεωμένοι να αποστέλλουν αυτοματοποιημένες ατομικές ειδοποιήσεις προς τους οφειλέτες.

Τονίζεται δε, ότι η διαδικασία αυτή θα λειτουργεί ως η «τελευταία ευκαιρία» συμμόρφωσης και τακτοποίησης της εκκρεμότητας, πριν ενεργοποιηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες λήψης αναγκαστικών μέτρων είσπραξης.

Πώς θα διευκολύνονται οι οφειλέτες

Όσον αφορά στη διευκόλυνση των οφειλετών, τόσο σε επίπεδο δήμων όσο και περιφερειών συνιστάται Επιτροπή Συμβιβαστικής Επίλυσης Αμφισβητήσεων για την αναγνώριση διαγραφής ή μείωσης τελών, εισφορών και προστίμων. Όπως ορίζει το άρθρο 433, σε δήμους με πληθυσμό μεγαλύτερο από εκατό χιλιάδες κατοίκους δύναται να συνιστώνται περισσότερες από μία επιτροπές.

Εάν ένας οφειλέτης προσφύγει στα δικαστήρια, μπορεί ταυτόχρονα να ζητήσει συμβιβασμό. Στην παράγραφο 6 του εν λόγω άρθρου, τονίζεται ότι εάν η επιτροπή διαπιστώσει ότι δεν συντρέχουν λόγοι διαγραφής του ποσού που βεβαιώθηκε στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και πρόστιμο ή πρόκειται για αυτοτελές πρόστιμο, εφόσον εκτιμά πως συντρέχουν λόγοι επιεικείας, προβλέπεται κούρεμα των προστίμων έως 50%.

Νέα επενδυτικά εργαλεία

Παράλληλα, στο Β’ Μέρος του δεύτερου βιβλίου, ορίζεται και ο τρόπος λειτουργίας των Αναπτυξιακών Οργανισμών των ΟΤΑ ως ανωνύμων εταιρειών ειδικού σκοπού. Στο σημείο αυτό, προβλέπονται οι διευρυμένες δυνατότητές τους να υλοποιούν επενδυτικά προγράμματα, να εφαρμόζουν δράσεις ψηφιακής σύγκλισης, να λειτουργούν ως Οργανισμοί Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμού (DMO) και να αξιοποιούν σύνθετα χρηματοδοτικά εργαλεία για την τοπική ανάπτυξη.

Επίσης, ανοίγει ο δρόμος για νέα έργα τοπικού επιπέδου μέσω της μεθόδου ΣΔΙΤ (άρθρο 630), ενώ με τα άρθρα 271 και 272  κωδικοποιούνται και αυστηροποιούνται οι κανόνες λειτουργίας των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης – Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ), καθώς ρυθμίζεται λεπτομερώς η τιμολογιακή πολιτική τους (με γνώμονα την ανταποδοτικότητα και τη βιωσιμότητα), τίθενται αυστηρές προϋποθέσεις για τη σύναψη τραπεζικών δανείων, καθώς και η νομική διαδικασία για την αναγκαστική είσπραξη των ληξιπρόθεσμων οφειλών από τους καταναλωτές.

Ψηφιακός έλεγχος και διαφάνεια εκλογικών δαπανών

Το νέο νομοσχέδιο βάζει στο στόχαστρο και τις εκλογικές δαπάνες στοχεύοντας στη διαφάνεια. Ειδικότερα, το άρθρο 99 (Βιβλίο 1, μέρος Γ’) προβλέπει ότι όλοι οι συνδυασμοί και οι υποψήφιοι δημοτικοί και περιφερειακοί σύμβουλου υποχρεούνται να υποβάλλουν όλα τα έσοδα και τις δαπάνες τους στην Κεντρική Βάση Δεδομένων Εκλογικών Εσόδων και Δαπανών, με χρήση των προσωπικών κωδικών διαπιστευτηρίων της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης (Γ.Γ.Π.Σ.Ψ.Δ.) του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης (taxisnet), έως δύο (2) μέρες μετά το πέρας της υποβολής των υποψηφιοτήτων.

Αφού τους χορηγηθεί ο ειδικός κωδικός, έχουν την υποχρέωση να προχωρούν στην ανάρτηση του συνόλου των εσόδων και των δαπανών από την περίοδο της έναρξης της προεκλογικής περιόδου, αναγράφοντας την κατηγορία των δαπανών σε συσχετισμό με τα αντίστοιχα νόμιμα παραστατικά στοιχεία. Αντίστοιχα, τα εκλογικά έσοδα αναρτώνται με την επωνυμία όσων κατέβαλαν το κάθε ποσό, σε συνάρτηση με τα αντίστοιχα παραστατικά.

Σε περίπτωση απόκρυψης στοιχείων ή των ορίων των δαπανών κατά το 1/3, ο νόμος προβλέπει την αυτοδίκαιη έκπτωση του επικεφαλής του συνδυασμού από το αιρετό του αξίωμα, ενώ ταυτόχρονα επιβάλλονται πρόστιμα από 5.000 έως 10.000 ευρώ, που αποτελούν έσοδο του κρατικού προϋπολογισμού. Ωστόσο, στους υποψηφίους που παραβιάζουν τους περιορισμούς των εμφανίσεων κατά την προεκλογική περίοδο (άρθρο 97) επιβάλλονται πρόστιμα από 20.000 έως 50.000 ευρώ, που επίσης αποτελούν έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού.

Εξίσου σημαντικό για τη διαφάνεια των οικονομικών των εκλογικών συνδυασμών είναι και το γεγονός ότι για πρώτη φορά εφόσον οι συνδυασμοί δεν διαθέτουν από προηγούμενη αυτοδιοικητική εκλογή, χορηγείται, το αργότερο έως δύο μέρες μετά την ανακήρυξη των συνδυασμών, ειδικός αυτοτελής Αριθμός Φορολογικού Μητρώου (Α.Φ.Μ.) στο όνομα του συνδυασμού. Για τη χορήγηση του Α.Φ.Μ., όπως ορίζεται στο άρθρο 98, υποβάλλεται στη Φορολογική Αρχή γραπτή δήλωση, στην οποία αναγράφονται η επωνυμία του συνδυασμού και το όνομα του επικεφαλής του.

Ένα νομοθέτημα 761 άρθρων

Σημειώνεται, ότι ο νέος κώδικας της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι ένα νομοθέτημα 761 άρθρων, το οποίο ενσωματώνει και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν κάθε πτυχή της λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών της χώρας, μέσα σε 6 βιβλία.

Όπως δήλωσε ο υπουργός Εσωτερικών  κ. Θεόδωρος Λιβάνιος, «Μετά από 1,5 χρόνο συστηματικής δουλειάς και συνεργασίας στελεχών του Υπουργείου Εσωτερικών, της αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού, αιρετών εκπροσώπων και λειτουργών της δημόσιας διοίκησης, έχουμε τη μεγάλη χαρά να παρουσιάζουμε, επίσημα πλέον, τον – για πρώτη φορά – ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ευελπιστώ ότι θα αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο και πυξίδα για να γυρίσουμε όλοι μαζί μια νέα σελίδα στην ιστορία της τοπικής αυτοδιοίκησης».

Επισημαίνεται ότι ο ενιαίος κώδικας αναμένεται να βελτιώσει την καθημερινότητα των πολιτών και των αιρετών, δίνοντας τέλος στη γραφειοκρατία. Ταυτόχρονα, μέσω της απλοποίησης των διαδικασιών, οι πολίτες θα εξυπηρετούνται χωρίς καθυστερήσεις, διευκολύνοντάς τους στην κατανόηση του συστήματος, κάνοντας ξεκάθαρες τις αρμοδιότητες. Παράλληλα αυξάνονται οι δυνατότητες συμμετοχής των ατόμων που δυσκολεύονται να συμμετέχουν με τον παραδοσιακό τρόπο στην εκλογική διαδικασία, μέσω της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.

Συλλήβδην, ενισχύει τη διαφάνεια, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πού πάνε τα χρήματα τους και πώς λειτουργεί η διοίκηση, μειώνοντας τα περιθώρια αυθαιρεσίας, με τις διαδικασίες γίνονται πιο αντικειμενικές και στενά ελέγξιμες.

Το σχέδιο νόμου του υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης» θα βρίσκεται σε διαβούλευση έως την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026 στις 9 το πρωί.

Δείτε εδώ τη δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση

Διαβάστε επίσης:

Σε δημόσια διαβούλευση ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης – Προβλέπει κατάργηση του β’ γύρου στις εκλογές

Νέος Κώδικας ΟΤΑ: Οικονομική αναδιάρθρωση με φόντο την ανακατανομή αρμοδιοτήτων

Συγκοινωνιακός χάρτης 2026: Επενδυτικό πρόγραμμα δισεκατομμυρίων στην Αθήνα με 1.700 νέα λεωφορεία και αναβάθμιση στόλου μετρό