Ο διάβολος φοράει υπεροψία: H πραγματική ιστορία πίσω από το βιβλίο, την ταινία και τη συνέχεια

Όταν το βιβλίο The Devil Wears Prada κυκλοφόρησε το 2003 από τη Λόρεν Γουάισμπεργκερ, δεν λειτούργησε απλώς ως ένα μυθιστόρημα για τη μόδα, αλλά ως μια αφήγηση που αποκωδικοποιεί τη λειτουργία της εξουσίας μέσα στο σύγχρονο επαγγελματικό περιβάλλον.

Πίσω από τη βιτρίνα της δημιουργικότητας και της φιλοδοξίας, ανέδειξε με ακρίβεια ένα σύστημα όπου η πρόσβαση λειτουργεί ως νόμισμα και η εξάντληση ως προϋπόθεση εξέλιξης — ένα μοτίβο που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της βιομηχανίας της μόδας και παραμένει επίκαιρο μέχρι σήμερα.

H πραγματικότητα πίσω από την ιστορία

Η Γουάισμπεργκερ εργάστηκε ως βοηθός της Άννα Γουίντουρ στο Vogue, μία από τις πιο περιζήτητες θέσεις στον εκδοτικό κόσμο της μόδας. Μετατρέποντας αυτή την εμπειρία σε μυθοπλασία, βρήκε έναν τόνο που ισορροπεί μεταξύ ρομαντισμού και εξάντλησης.

Στο βιβλίο, η Άντρεα Σακς δεν εισέρχεται απλά σε ένα περιοδικό μόδας, αλλά σε μια δομή που απαιτεί απόλυτη αφοσίωση. Αυτό που της προσφέρεται ως αντάλλαγμα είναι η υπόσχεση της πρόσβασης.

Η επιτυχία του βιβλίου δεν μπορεί να εξηγηθεί όμως μόνο από τον ρομαντισμό και τη φαντασίωση που προκαλεί ο δημιουργικός κόσμος της μόδας. Η ιστορία βρήκε απήχηση επειδή αποτελεί αντανάκλαση μια οδυνηρής πραγματικότητας.

Ακόμη και για αναγνώστες που δεν έχουν καμία σχέση με τη μόδα, αποτύπωσε κάτι οικείο σχετικά με την ιεραρχία στους χώρους εργασίας, τους απόμακρους προϊσταμένους και τους νέους επαγγελματίες που προσπαθούν να αποδείξουν την αξία τους υπό σχεδόν αδύνατες συνθήκες.

Η Μιράντα Πρίστλι και η κατασκευή ενός μύθου

Από την αρχή, η σύνδεση μεταξύ της Μιράντα Πρίστλι και της Άννα Γουίντουρ ήταν αναπόφευκτη. Η Γουάισμπεργκερ υποστήριζε σταθερά ότι ο χαρακτήρας ήταν σύνθετος, κάτι που τεχνικά είναι αλήθεια. Ωστόσο, τα συστατικά που την συνθέτουν ήταν εκεί, διατεταγμένα με ακρίβεια.

Το κούρεμα, τα γυαλιά ηλίου, η στρατηγική χρήση της σιωπής, ο τρόπος με τον οποίο μια μόνο πρόταση μπορεί να αλλάξει την ατμόσφαιρα ενός ολόκληρου του δωματίου. Η Μιράντα δεν χρειάζεται να υψώσει τη φωνή της, επειδή το σύστημα γύρω της γνωρίζει ακριβώς τι πρέπει να κάνει πριν υπάρξει αλλαγή στον τόνο της.

Η αντίδραση της Γουίντουρ, με τη σειρά της, ήταν εξίσου στρατηγική και πυροδότησε τη σύγκριση. Παρουσιάστηκε στην πρεμιέρα της ταινίας φορώντας Prada, επιβεβαιώνοντας την αφήγηση. Αντί να υπερασπιστεί τον εαυτό της, απορρόφησε τη στιγμή στην εικόνα της. Αυτό που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως έκθεση έγινε μια πολύ έξυπνη επέκταση του ελέγχου και της εξουσίας της.

Η αμηχανία που προκάλεσε το βιβλίο

Ο αντίκτυπος του μυθιστορήματος στον κλάδο ήταν άμεσος, ακόμα κι αν σπάνια αναγνωριζόταν. Το ζήτημα δεν ήταν η αποκάλυψη των τοξικών καταστάσεων, αλλά το ότι αντιμετωπίζονται ως ένα απολύτως φυσιολογικό μέρος του συστήματος.

Εξουθενωμένοι βοηθοί, παράλογες απαιτήσεις που παρουσιάζονταν ως δοκιμασίες πίστης, μια κουλτούρα που θολώνει τη γραμμή μεταξύ ανθεκτικότητας και υπομονής, πάθους και επαγγελματισμού, φιλοδοξίας και εξουθένωσης.

Κάποιοι επέκριναν τη συγγραφέα, υπονοώντας ότι μετέτρεψε την εμπειρία της σε οππορτουνισμό. Πώς τόλμησε η βοηθός να εκμεταλλευτεί προς όφελός της το σύστημα που κάποτε εκμεταλλευόταν αυτήν;

Η απροθυμία του κλάδου να αμφισβητήσει άμεσα τις πιο δυσάρεστες πτυχές της απεικόνισης λειτούργησε ως σιωπηλή επιβεβαίωση ότι η περιγραφή δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα.

Ο δρόμος προς την οθόνη και η κρίσιμη αλλαγή του τόνου

Η κινηματογραφική μεταφορά του 2006, σε σκηνοθεσία του David Frankel, κατάλαβε κάτι ουσιαστικό που πολλές μεταφορές παραβλέπουν. Δεν αρκούσε η μετάφραση της ιστορίας. Χρειαζόταν επανερμηνεία.

Η ταινία απαλύνει την Άντρεα, διευρύνει τον κόσμο του περιοδικού και, το πιο σημαντικό, αναδιαμορφώνει τη Μιράντα. Στο μυθιστόρημα, συχνά μοιάζει με συνεχή καταπιεστική δύναμη. Στην οθόνη, αποκτά πτυχές που κάνουν την παρουσία της πιο σύνθετη — και, ως εκ τούτου, πιο ανθρώπινη, έστω και για λίγο.

Αυτή η μεταμόρφωση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Μέριλ Στριπ. Η ερμηνεία της αποφεύγει την καρικατούρα και, αντίθετα, χτίζει έναν χαρακτήρα ριζωμένο στη συγκράτηση.

Η κινηματογραφική μεταφορά ενός τόσο πολυδαίδαλου χαρακτήρα επιτυγχάνεται μόνο από μια εξίσου πολυσύνθετη προσωπικότητα, όπως αυτή της Μέριλ Στριπ. Η ηθοποιός έχει αποδείξει επανειλημμένα την ικανότητά της να μεταμορφώνεται.

Ο πλέον εμβληματικός μονόλογός της για το μπλε χρώμα συνοψίζει αυτή την προσέγγιση. Μεταφέρει τη συζήτηση από την επιφάνεια στη δομή, αποκαλύπτοντας πώς φαινομενικά ασήμαντες επιλογές διαμορφώνονται από περίπλοκα συστήματα επιρροής. Με αυτόν τον τρόπο, η ταινία επικυρώνει και ταυτόχρονα εκθέτει τον κόσμο που απεικονίζει.

Δίπλα στη Στριπ, η Ανν Χάθαγουεϊ καθοδηγεί την εξέλιξη της Άντρεα με μια ισορροπία ευαισθησίας και φιλοδοξίας, ενώ η Έμιλι Μπλαντ προσφέρει μια οξεία απεικόνιση του συναισθηματικού κόστους της πλήρους προσαρμογής στο σύστημα.

Η Μπλαντ αποτελεί άριστη αναπαράσταση του ατόμου που έχει πειστεί ότι η εξουθένωση για ένα σύστημα που δεν επιβραβεύει είναι κάτι που αξίζει. Ότι η αγάπη και το πάθος για τη μόδα αρκούν για να δικαιολογηθούν οι παθογένειές της.

Αποτελέσματα και πολιτισμικός αντίκτυπος

Η ταινία απέφερε έσοδα άνω των 300 εκατομμυρίων δολαρίων παγκοσμίως και καθιερώθηκε ως ένας από τους καθοριστικούς τίτλους του είδους της. Πέρα από την εμπορική επιτυχία, αναδιαμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο οι ταινίες μπορούν να αφηγηθούν ιστορίες για εταιρικά περιβάλλοντα με γυναίκες πρωταγωνίστριες.

Δεν περιορίζεται απλώς στην κριτική ή στον εορτασμό. Λειτουργεί σε ένα πεδίο αμφισημίας που επιτρέπει την εξέλιξη των ερμηνειών με την πάροδο του χρόνου. Για μερικούς, η Μιράντα είναι κακιά. Για άλλους, είναι η ηγέτης που διαμορφώθηκε από ένα σύστημα που απαιτεί αριστεία και τιμωρεί την ευαισθησία.

Αυτή η αμφισημία είναι ακριβώς αυτό που κάνει την ταινία επίκαιρη στις πολιτισμικές συζητήσεις, ιδιαίτερα σε μια εποχή που οι συζητήσεις γύρω από την ηγεσία, την κουλτούρα του χώρου εργασίας και τα προσωπικά όρια συνεχίζουν να εξελίσσονται και να αμφισβητούνται.

Και στα δικά μας

Η εγχώρια μόδα παραμένει ένας μικρός και κλειστός κόσμος. Σε αντίθεση με τη φαινομενική εξωστρέφεια που προβάλλεται μέσα από τα κοινωνικά μέσα, η πραγματικότητα αποκαλύπτει ένα σύστημα που αναπαράγει τις ίδιες ιεραρχίες και τις ίδιες αποκλειστικές δυναμικές.

Οι Έλληνες σχεδιαστές συχνά επισημαίνουν την έλλειψη στήριξης από τα ελληνικά περιοδικά, ωστόσο η σχέση αυτή είναι αμφίδρομη και δομικά προβληματική.

Από τη μία, τα μέσα λειτουργούν υπό την πίεση της ταχύτητας και της εμπορικής βιωσιμότητας, αντλώντας το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων τους από τη βιομηχανία της ομορφιάς και της φιλοξενίας· από την άλλη, ένα μέρος του σχεδιαστικού χώρου εξακολουθεί να κινείται εντός ενός περιορισμένου κύκλου, χωρίς να επενδύει ουσιαστικά σε επικοινωνία, δημόσιες σχέσεις ή στη διαμόρφωση νέων σχέσεων με δημοσιογράφους και συντάκτες.

Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά χωρίς ρευστότητα, όπου η μόδα δεν παράγει επαρκές οικονομικό βάρος για να στηρίξει τους επαγγελματίες της. Συχνά, οι συντάκτες σε μέσα που ασχολούνται αποκλειστικά με μόδα, εργάζονται με χαμηλές αμοιβές, ανταλλάσσοντας την αμοιβή με μια φαντασίωση.

Την ίδια στιγμή, η πρόσβαση —είτε σε επιδείξεις είτε σε περιεχόμενο— κατευθύνεται ολοένα και περισσότερο προς πρόσωπα με αμφιλεγόμενη επιρροή, ενισχύοντας ένα σύστημα ορατότητας που βασίζεται στην ισχύ και τις προσωπικές σχέσεις, αντί για την επαγγελματική ιδιότητα ή τη συμβολή.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι νεότεροι επαγγελματίες καλούνται να λειτουργήσουν σε συνθήκες που δεν ανταποκρίνονται ούτε στις ανάγκες ούτε στην αξία της εργασίας τους, διαιωνίζοντας έναν κύκλο όπου η αναγνώριση παραμένει περιορισμένη και η εξέλιξη ασύμμετρη.

Η λογοτεχνική συνέχεια και η επιστροφή στον κινηματογράφο

Το 2013, η Γουάισμπεργκερ επέστρεψε με το βιβλίο Revenge Wears Prada. Η Άντρεα δεν είναι πλέον μια νεαρή βοηθός χωρίς αυτοπεποίθηση. Έχει χτίσει τη δική της καριέρα, αλλά ανακαλύπτει ότι το παρελθόν δεν εξαφανίζεται εύκολα, ειδικά όταν η Μιράντα Πρίστιλι επανέρχεται στη ζωή της.

Η σύγκρουση μετατοπίζεται. Η επιβίωση δεν είναι πλέον το κεντρικό ζήτημα. Τα όρια γίνονται ο κεντρικός άξονας της ιστορίας. Η Αντρέα κατανοεί πλέον το σύστημα, αλλά αυτή η γνώση, δεν της παρέχει ασυλία από τις πιέσεις του.

Στον κινηματογράφο, η ιδέα της συνέχειας της αρχικής ταινίας δεν αντιμετώπισε την πρόκληση της επανένωσης του καστ, αλλά την εύρεση μιας προσέγγισης που να ανταποκρίνεται σε έναν μεταμορφωμένο κόσμο. Αν το έχει πετύχει, θα το μάθουμε πολύ σύντομα.

Η Μιράντα Πρίστλι, μια φιγούρα χτισμένη μέσα σε ένα πλαίσιο αδιαμφισβήτητης εξουσίας, πρέπει να επαναπλαισιωθεί σε μια εποχή που διαμορφώνεται από τα κοινωνικά μέσα, τη συνεχή ορατότητα και τις πιο άμεσες προκλήσεις προς τις δομές εξουσίας.

Συμπεριφορές που κάποτε γίνονταν αποδεκτές, τώρα θα πρέπει να αναθεωρηθούν. Αυτή η ένταση προσφέρει μια εύκολη πλοκή, δεν εγγυάται όμως την επιτυχία της ταινίας.

Η κατάρρευση ενός συστήματος

Και ενώ το σινεμά δικαιούται να πλέκει μύθους, η πραγματικότητα δεν έχει το ίδιο δικαίωμα. Η αποχώρηση της Condé Nast από το ιστορικό Vogue House στην πλατεία Hanover του Λονδίνου στις αρχές του 2024 δεν αποτέλεσε απλώς μια αλλαγή διεύθυνσης, αλλά ένα σαφές σύμπτωμα της μετάβασης ενός ολόκληρου εκδοτικού μοντέλου.

Με τη μετακίνηση στο κτίριο Adelphi στην περιοχή Strand, το βρετανικό Vogue εγκατέλειψε έναν χώρο που για δεκαετίες συμβόλιζε τη φυσική συγκέντρωση επιρροής, προς ένα περιβάλλον που ανταποκρίνεται στις ανάγκες της εποχής μας.

Το ιστορικό κτίριο του βρετανικού περιοδικού αγόρασε ο δισεκατομμυριούχος μεγιστάνας της ναυτιλίας Eyal Ofer έναντι 75 εκατομμυρίων λιρών, τον Ιανουάριο του 2024 – ποσό που η Condé Nast σίγουρα χρειαζόταν. Το ακίνητο αποκτήθηκε μέσω της εταιρείας του, Global Holdings Management Group.

Τα σχέδια επαναξιοποίησής του ως εμπορικού κόμβου υπογραμμίζουν τη μετατόπιση από την πολιτισμική κληρονομιά στην οικονομική αποδοτικότητα, ενώ οι παράλληλες περικοπές προσωπικού και η ευρύτερη αναδιάρθρωση αποκάλυψαν τις πιέσεις που δέχεται ο κλάδος από την πτώση της έντυπης κυκλοφορίας και την κυριαρχία του ψηφιακού περιεχομένου.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Vogue (@voguemagazine)

Και το σήμερα

To τελευταίο εξώφυλλο του Vogue με τίτλο Seeing Double φέρνει σε οπτική σύμπτωση την Άννα Γουίντουρ και τη Μιράντα Πρίστλι όπως την ενσαρκώνει η Μέριλ Στριπ, λειτουργώντας λιγότερο ως ευρηματική πολιτισμική στιγμή και περισσότερο ως επιβεβαίωση μιας αφήγησης που αρνείται να εξελιχθεί.

Αντί να ανοίγει νέους διαλόγους ή να προτείνει μια διαφορετική οπτική για το παρόν της μόδας, επιστρέφει σε ένα ήδη εξαντλημένο σύμβολο εξουσίας, ανακυκλώνοντας τη γοητεία της επιρροής και της αυθεντίας.

Σε μια περίοδο που η βιομηχανία καλείται να επαναπροσδιορίσει τις δομές της —από την εκπροσώπηση μέχρι την εργασία— η επιμονή σε τέτοιες αναφορές δεν είναι απλώς νοσταλγική· παγιώνει το επιχείρημα ότι το σύστημα προτιμά να αναπαράγει τον εαυτό του αντί να ρισκάρει για κάτι πραγματικά νέο.

Μπορεί τελικά η Γουίντουρ να έχει γίνει πιο μεγάλη και από τον ίδιο τον κλάδο που υπηρετεί, αυτό που λείπει όμως δεν είναι άλλος ένας καθρέφτης μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας, αλλά μια ρήξη που θα επιτρέψει σε διαφορετικές φωνές και σύγχρονες εμπειρίες να αποκτήσουν ορατότητα.

Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας

Αυτό που κάνει το Devil Wears Prada τόσο διαχρονικό δεν είναι η ακρίβεια των γεγονότων, αλλά η ικανότητά του να μεταφράζει μια συγκεκριμένη εμπειρία σε κάτι ευρέως αναγνωρίσιμο.

Δεν αποτελεί πορτραίτο μόνο των περιοδικών μόδας και των εξαντλημένων δημοσιογράφων τους, αλλά αναδιοργανώνει τις αντιλήψεις για την εργασία, τη φιλοδοξία και την ένταξη σε γενικότερο επίπεδο.

Με αυτόν τον τρόπο, μεταμορφώνει μια προσωπική ιστορία σε κάτι που έχει ευρύτερη απήχηση. Και ίσως γι’ αυτό, δύο δεκαετίες αργότερα, η συζήτηση δεν αφορά μόνο το ποιος ενέπνευσε τη Μιράντα Πρίστλι, αλλά το τι αυτή αντιπροσωπεύει, και εάν πρέπει να διαιωνιστεί.

Διαβάστε επίσης:

Nick Candy: Όλη η ιστορία του Ελληνοκύπριου μεγιστάνα που πούλησε το ακριβότερο σπίτι στον κόσμο

Givenchy: Όταν το ύφασμα ρέει στο πάτωμα όπως η μπογιά ενός ατελούς πίνακα

Artemis II: Οι αστροναύτες φοράνε Prada και η ενδυμασία γίνεται ζήτημα ζωής και θανάτου