Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, στο πρώτο κύμα των κοινών αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων, σηματοδοτεί τη βαθύτερη πολιτική και στρατιωτική κρίση που έχει βιώσει η Ισλαμική Δημοκρατία από το 1979. Παρά το ισχυρό πλήγμα, το καθεστώς δεν έχει καταρρεύσει – και η επόμενη μέρα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη.

Η επιχείρηση που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ – με την κωδική ονομασία Operation Epic Fury – είχε σαφή στόχο την κορυφή της ιρανικής πολιτικοστρατιωτικής ιεραρχίας. Η Ουάσιγκτον έκανε λόγο για αποφασιστικό χτύπημα στην «καρδιά» της διοικητικής δομής της Τεχεράνης, επιδιώκοντας να αποδυναμώσει την ικανότητα λήψης αποφάσεων.

1

Μέχρι το βράδυ του Σαββάτου (28/2/2026), οι πληροφορίες για τον θάνατο του Χαμενεΐ είχαν διαχυθεί διεθνώς. Λίγες ώρες αργότερα, η ιρανική κρατική τηλεόραση επιβεβαίωσε επισήμως την είδηση και ανακοίνωσε τη σύσταση προσωρινού τριμελούς συμβουλίου που αναλαμβάνει την εκτελεστική εξουσία έως την επιλογή νέου ανώτατου ηγέτη.

Πανηγυρισμοί και πολιτικά μηνύματα

Σε βίντεο που κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καταγράφονταν σκηνές πανηγυρισμών σε μεγάλες πόλεις του Ιράν, αλλά και σε κοινότητες της ιρανικής διασποράς στο εξωτερικό. Για πολλούς αντιπάλους του καθεστώτος, η απώλεια του ανώτατου ηγέτη φάνηκε να ανοίγει ένα παράθυρο ιστορικής αλλαγής, το οποίο δεκαετίες διαμαρτυριών δεν είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν.

Τόσο ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, όσο και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, υιοθέτησαν ιδιαίτερα αιχμηρή ρητορική. Ο Τραμπ κάλεσε ανοιχτά τους Ιρανούς να «αναλάβουν την εξουσία της κυβέρνησής τους», ενώ ο Νετανιάχου υποστήριξε ότι μια αλλαγή καθεστώτος είναι πλέον εφικτή.

Ωστόσο, ενώ το στρατιωτικό σκέλος της επιχείρησης φάνηκε καλά συντονισμένο, το πολιτικό αποτέλεσμα στο εσωτερικό του Ιράν αποδεικνύεται πολύ πιο απρόβλεπτο.

Πώς επιλέγεται ο νέος Ανώτατος Ηγέτης

Σύμφωνα με το ιρανικό Σύνταγμα, την επιλογή του διαδόχου αναλαμβάνει η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, ένα σώμα 88 μελών που εκλέγεται για οκταετή θητεία. Η διαδικασία, ωστόσο, δεν είναι απλή.

Όλοι οι υποψήφιοι για τη Συνέλευση πρέπει να εγκρίνονται από το Συμβούλιο Φυλάκων, ένα 12μελές όργανο στενά συνδεδεμένο με την ανώτατη ηγεσία: έξι μέλη διορίζονται απευθείας από τον ανώτατο ηγέτη και τα υπόλοιπα προκύπτουν μέσω της δικαστικής εξουσίας και του κοινοβουλίου. Στην πράξη, ο ίδιος ο Χαμενεΐ είχε ασκήσει καθοριστική επιρροή στη διαμόρφωση του οργάνου που καλείται τώρα να επιλέξει τον διάδοχό του.

Η διαδικασία αναμένεται να εξελιχθεί κεκλεισμένων των θυρών και ενδεχομένως να ολοκληρωθεί μέσα σε λίγες ημέρες. Στο παρασκήνιο, συζητείται το όνομα του γιου του εκλιπόντος, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, αν και τίποτα δεν θεωρείται δεδομένο. Το προηγούμενο του 1989, όταν ο ίδιος ο Χαμενεΐ αναδείχθηκε απρόσμενα στην ηγεσία, λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι εσωτερικές ισορροπίες μπορεί να ανατρέψουν τα προγνωστικά.

Στρατιωτικά πλήγματα και αντεπιθέσεις

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η Τεχεράνη υπέστη σοβαρές απώλειες, με ανώτερους διοικητές να σκοτώνονται στα πρώτα κύματα επιδρομών και κέντρα διοίκησης να πλήττονται. Η αίσθηση ευαλωτότητας είναι διάχυτη.

Παρά ταύτα, η ιρανική αντίδραση υπήρξε άμεση. Μέσα σε 48 ώρες, εκτοξεύθηκαν επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων σε αραβικές χώρες και κατά στόχων στο Ισραήλ. Για πρώτη φορά, πύραυλοι έπληξαν μη στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Ντουμπάι και πολιτικό αεροδρόμιο στο Κουβέιτ, διευρύνοντας επικίνδυνα το γεωγραφικό αποτύπωμα της σύγκρουσης.

Η κλιμάκωση δείχνει ότι, παρά τον «αποκεφαλισμό» της ηγεσίας, το Ιράν διατηρεί επιχειρησιακή ικανότητα και βούληση να απαντήσει. Το ερώτημα πλέον είναι εάν η σύγκρουση θα παραμείνει ελεγχόμενη ή θα μετατραπεί σε ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη.

Κίνδυνος κατάρρευσης ή συσπείρωσης;

Δύο σενάρια κυριαρχούν. Το πρώτο θέλει το καθεστώς να αξιοποιεί τους θεσμικούς μηχανισμούς, να διατηρεί τη συνοχή των δυνάμεων ασφαλείας και να περνά σε μια ελεγχόμενη μετάβαση ηγεσίας. Το δεύτερο προβλέπει ότι η παρατεταμένη στρατιωτική πίεση, σε συνδυασμό με ενδεχόμενες μαζικές διαδηλώσεις, θα μπορούσε να οδηγήσει σε συστημική αποσταθεροποίηση.

Κομβικός παράγοντας θα είναι η στάση του Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και των υπόλοιπων μηχανισμών ασφαλείας. Αν παραμείνουν συνεκτικοί, το σύστημα μπορεί να αντέξει. Αν εμφανιστούν ρωγμές, οι εξελίξεις ενδέχεται να ξεπεράσουν κάθε συνταγματική πρόβλεψη.

Μια χώρα σε μεταίχμιο

Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται σήμερα πιο αποδυναμωμένη από ποτέ τις τελευταίες δεκαετίες: χωρίς τον μακροχρόνιο ανώτατο ηγέτη της, με απώλειες στην κορυφή της στρατιωτικής διοίκησης και υπό συνεχή πίεση από αεροπορικές επιδρομές.

Κι όμως, διατηρεί θεσμούς, ένοπλες δυνάμεις και περιφερειακές συμμαχίες που περιπλέκουν οποιοδήποτε απλό σενάριο αλλαγής καθεστώτος.

Οι επόμενες ημέρες θα κρίνουν αν η Τεχεράνη θα καταφέρει να διατηρήσει τον εσωτερικό έλεγχο ή αν η κρίση θα μετατραπεί σε σημείο καμπής για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Όλα τα ενδεχόμενα παραμένουν ανοιχτά.

 

Διαβάστε επίσης 

Κουβέιτ: Η Αμερικανική Πρεσβεία καλεί το προσωπικό της και το κοινό να βρουν «κάλυψη», έπειτα από πλήγμα σε διυλιστήριο

Φον ντερ Λάιεν: Στεκόμαστε στο πλευρό της Κύπρου

Ντόναλντ Τραμπ: «Έχω τρεις πολύ καλούς υποψηφίους» για την ηγεσία του Ιράν