Μία εύθραυστη εμπορική συμφωνία που συνήφθη με «κόπο» αλλά και πολιτικό κόστος για την Ευρώπη, βρίσκεται πλέον στον αέρα. Η εμμονή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με την Γροιλανδία έφερε νέους κραδασμούς στις σχέσεις των μέχρι πρότινος συμμάχων ΗΠΑ και ΕΕ.

Η ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου για την επιβολή δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, με αντάλλαγμα την αγορά της Γροιλανδίας, μπορεί να είναι απλά ένα διαπραγματευτικό χαρτί για τον Τραμπ, όμως σύμφωνα με τους αναλυτές διακυβεύονται πολλά περισσότερα, καθώς η γεωπολιτική πρόκληση μπορεί να τινάξει στον αέρα τις διπλωματικές γέφυρες του Ατλαντικού.

1

Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πραγματοποιήσουν έκτακτη συνάντηση τις επόμενες ημέρες για να συζητήσουν την τελευταία απειλή του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τους δασμούς, καθώς εξετάζουν πιθανά αντίμετρα.

Το χρονικό της σύγκρουσης

Το περασμένο Σάββατο, ο Ντόναλντ Τραμπ, μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ανακοίνωσε την επιβολή δασμού 10% σε προϊόντα από οκτώ ευρωπαϊκά κράτη –μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο– από την 1η Φεβρουαρίου. Οι χώρες που βρέθηκαν στο στόχαστρο του Τραμπ είναι όσες δήλωσαν ότι θα πραγματοποιήσουν συμβολικές στρατιωτικές ασκήσεις του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία ως απάντηση στις απειλές των ΗΠΑ.

Η απειλή κλιμακώθηκε άμεσα: αν δεν υπάρξει συμφωνία για την «πλήρη και ολική αγορά» του νησιού μέχρι τον Ιούνιο, ο δασμός θα εκτιναχθεί στο 25%. Πρόκειται για μια κίνηση που ο Neil Shearing, επικεφαλής οικονομολόγος της Capital Economics, περιγράφει ως «ικανή να προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στο ΝΑΤΟ».

Η υπόθεση θυμίζει την περίοδο του Απριλίου 2025. Απειλές εκτοξεύονται από τον Τραμπ κατά συμμάχων, χωρίς τίποτα να θεωρείται οριστικό ή ρεαλιστικό. Παρ’ όλα αυτά, η δήλωση του Αμερικανού προέδρου είναι ξεκάθαρα μία απροκάλυπτη κλιμάκωση και προσβολή προς τους στενούς συμμάχους των ΗΠΑ, που στην πράξη ακυρώνει την συμφωνία εμπορίου μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ που είχε επιτευχθεί μόλις έξι μήνες νωρίτερα στο θέρετρο Turnberry του Τραμπ στη Σκωτία.

Η Ευρώπη, ωστόσο, αντέδρασε άμεσα. Ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, καταδίκασε την απειλή του για δασμούς χαρακτηρίζοντάς την «λανθασμένη», ο Εμανουέλ Μακρόν της Γαλλίας την χαρακτήρισε «απαράδεκτη» και ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, δήλωσε ότι η χώρα του δεν θα «εκβιαστεί».

Ο Μακρόν μάλιστα ζήτησε την ενεργοποίηση για πρώτη φορά του «Μηχανισμού κατά του οικονομικού εξαναγκασμού», ένα εργαλείο αντιποίνων. Η Ευρώπη το έχει ψηφίσει από το 2023, κι αν και προοριζόταν για ξένες δυνάμεις, τελικά φαίνεται ότι η πρώτη φορά που αναμένεται να εφαρμοστεί θα είναι σε συμμαχική δύναμη.

Το εργαλείο αυτό θεωρείται ως το «μπαζούκα» της ΕΕ και σχεδιάστηκε με το βλέμμα στην Κίνα. Ο σκοπός του είναι να επιτρέπει στην Ένωση να απαντά με ταχύτητα και ισχύ όταν μια τρίτη χώρα χρησιμοποιεί οικονομική πίεση για να επηρεάσει πολιτικές αποφάσεις της ΕΕ.

Σε συνάντηση που είχαν οι πρεσβευτές της ΕΕ στις Βρυξέλλες ένα 24ωρο μετά τις απειλές του Τραμπ συζητήθηκαν οι δυνατότητες που προσφέρει το νέο εργαλείο. Μεταξύ των προτάσεων είναι η αναβίωση μιας λίστας δασμών σε αμερικανικά προϊόντα αξίας 93 δισεκατομμυρίων ευρώ, η οποία είχε προταθεί πρώτη φορά πέρσι, πριν κλείσει η εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ. Επιπλέον, οι Ευρωπαίοι πρότειναν το πάγωμα της εμπορικής συμφωνίας που συνήφθη πέρυσι, η οποία προέβλεπε ευνοϊκούς όρους για τις ΗΠΑ, ενώ τέλος προτάθηκαν και περιορισμοί στην πρόσβαση αμερικανικών εταιρειών σε δημόσιους διαγωνισμούς και επενδύσεις εντός της ΕΕ.

Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα δήλωσε σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετά τη συνάντηση ότι τα κράτη μέλη συμφώνησαν να παραμείνουν ενωμένα στην υποστήριξη της Γροιλανδίας και της Δανίας και ότι οι νέοι δασμοί του Τραμπ θα είναι «ασυμβίβαστοι με τη συμφωνία εμπορίου ΕΕ-ΗΠΑ».

Πώς θα αντιδράσουν οι αγορές

Στο ζοφερό γεωπολιτικό περιβάλλον που διαμορφώνεται, οι ευρωαγορές φαίνεται να είναι στο επίκεντρο. Αν και οι επενδυτές αναμένεται να αντιμετωπίσουν με επιφύλαξη τις ευρωπαϊκές μετοχές τη Δευτέρα, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, το γεγονός ότι οι αμερικανικές αγορές θα είναι κλειστές, είναι μια ευτυχής συγκυρία για να αποφευχθούν σημαντικές μεταβολές την πρώτη μέρα.

«Βραχυπρόθεσμα, οποιαδήποτε αιφνιδιαστική κλιμάκωση μέσω δασμών στην Ευρώπη θα μπορούσε να στρέψει τους επενδυτές μακριά από οποιοδήποτε ρίσκο, ειδικά μετά από ένα ισχυρό ξεκίνημα της χρονιάς που τροφοδοτήθηκε από το εποικοδομητικό κλίμα», δήλωσε ο Florian Ielpo, επικεφαλής μακροοικονομικής έρευνας στη Lombard Odier Asset Management.

Ο αντίκτυπος είναι πιθανό να είναι βραχυπρόθεσμος για τις μετοχές και λιγότερο εμφανής για τα ομόλογα και τα νομίσματα, σύμφωνα με τον Vincent Mortier, διευθυντή επενδύσεων της Amundi, ο οποίος εκτιμάει ότι: «Οι επιπτώσεις της είδησης θα μπορούσαν να έχουν κάποια αρνητική επίδραση στις προοπτικές ανάπτυξης της Ευρώπης, αλλά πιθανότατα σε πολύ περιορισμένη κλίμακα».

Η επόμενη ημέρα

Το ζήτημα της Γροιλανδίας δεν είναι καινούργιο. Από το 1867, οι ΗΠΑ έχουν εκφράσει επανειλημμένα ενδιαφέρον για το στρατηγικής σημασίας νησί της Αρκτικής. Ωστόσο, η σύνδεση της εδαφικής διεκδίκησης με το παγκόσμιο εμπόριο αποτελεί μια πρωτοφανή εκτροπή από τα διπλωματικά ειωθότα.

Ο Vincent Juvyns της ING επισημαίνει μια σημαντική ειρωνεία: «Η Ευρώπη έστρωσε το κόκκινο χαλί για τον Τραμπ στη δεύτερη θητεία του, ελπίζοντας σε μια πραγματιστική σχέση. Τώρα, φαίνεται πως ο Αμερικανός πρόεδρος όχι μόνο τραβάει τη γέφυρα, αλλά απειλεί να την ανατινάξει».

Παρά την απαισιοδοξία, ορισμένοι αναλυτές, όπως ο Vincent Mortier της Amundi, θεωρούν ότι μακροπρόθεσμα αυτή η κρίση μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης. Η ανάγκη για «στρατηγική αυτονομία» της ΕΕ δεν είναι πλέον μια θεωρητική συζήτηση, αλλά επιτακτική ανάγκη επιβίωσης. Αν η ΕΕ καταφέρει να εμφανιστεί ενωμένη και να χρησιμοποιήσει το «μπαζούκα» της με αποφασιστικότητα, ίσως καταφέρει να αναχαιτίσει την πίεση.

Η συνάντηση των πρεσβευτών της ΕΕ την Κυριακή το βράδυ στις Βρυξέλλες ήταν το πρώτο βήμα.

Τα αντίμετρα που εξετάζει η ΕΕ έχουν σκοπό να δώσουν στους Ευρωπαίους ηγέτες διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στις κρίσιμες συναντήσεις με τον Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός αυτή την εβδομάδα.

Διαβάστε επίσης:

Ο Μακρόν θα ζητήσει την ενεργοποίηση του «Μηχανισμού κατά του οικονομικού εκβιασμού» για τις νέες απειλές του Τραμπ

Ανάλυση Guardian: Η απειλή του Τραμπ για δασμούς έχει στόχο να διχάσει την Ευρώπη

Οι πληγές των δασμών ανοίγουν ξανά στην Ευρώπη – Πόσο ρεαλιστικές είναι οι απειλές του Τραμπ